VungChac.comVững Chắc
Cốt thép rỉ và bê tông xuống cấp

Bê tông rỗ tổ ong ở cột, dầm: rỗ mặt hay rỗ sâu và khi nào thật sự đáng lo

Cột, dầm bê tông lộ sỏi đá lởm chởm sau khi tháo cốp pha hay khi cạo lớp trát nhà cũ: phân biệt rỗ mặt và rỗ sâu, vì sao rỗ làm thép gỉ sớm, ai quyết cách xử lý.

A young Vietnamese site worker crouches beside a newly stripped concrete column base showing honeycombed gravel, a plain measuring tape held against it, harsh noon sun, dusty grey tones

Bê tông rỗ tổ ong là chỗ vữa xi măng không lấp kín giữa các viên đá, để lại bề mặt lởm chởm như tổ ong. Rỗ mặt nông vài milimet thường chỉ là khuyết tật bề mặt; rỗ sâu tới thép, ăn vào lõi cấu kiện hoặc nằm ở chân cột, đầu cột thì cần kỹ sư quyết cách xử lý. Ranh giới giữa hai loại không đo bằng mắt thường được hoàn toàn, nhưng bạn nhận ra được những dấu hiệu cho thấy nên gọi người.

Bạn có thể gặp rỗ trong hai hoàn cảnh: nhà đang xây, vừa tháo cốp pha cột; hoặc nhà cũ, khi cạo lớp trát để sửa thì lộ ra một mảng bê tông xốp. Bài này nói về cả hai: rỗ hình thành ra sao, đọc mức độ thế nào, vì sao chỗ rỗ thường là nơi thép gỉ sớm nhất, và vì sao trát vữa che đi ngay là phản xạ nên tránh.

Rỗ tổ ong hình thành thế nào

Bê tông là hỗn hợp đá, cát, xi măng và nước. Khi đổ vào khuôn, hỗn hợp phải được đầm cho vữa chảy lấp hết khe giữa các viên đá và bao kín thanh thép. Rỗ xuất hiện khi một trong các điều kiện ấy không đạt.

Nguyên nhân hay gặp nhất là đầm chưa kỹ, nhất là ở chân cột, nơi bê tông rơi từ trên cao xuống, đá to rơi trước nằm dồn dưới đáy còn vữa ở lại phía trên. Thứ hai là khuôn cốp pha hở khe, nước xi măng chảy ra ngoài, để lại đá trơ. Thứ ba là thép đặt quá dày ở đầu cột, chỗ giao dầm, đá kẹt lại không lọt qua được. Thứ tư là bê tông quá khô, thợ khó đầm, hoặc đổ làm nhiều đợt mà chỗ nối không được xử lý.

Với nhà cũ, rỗ thường bị che dưới lớp trát dày từ ngày xây. Nhiều chủ nhà chỉ phát hiện khi đục tường đi dây điện hay khi lớp trát bong. Vì nằm khuất nhiều năm, chỗ rỗ ở nhà cũ có thể đã trở thành đường cho ẩm vào và thép bên trong bắt đầu gỉ, nên cách đánh giá khác với chỗ rỗ vừa lộ ra ở nhà mới.

Rỗ mặt và rỗ sâu: phân biệt bằng mắt

Các mô tả dưới đây là tham khảo phổ biến để bạn sắp xếp mức độ khi kể lại. Kỹ sư mới là người kết luận, có khi phải đục thử hoặc dùng thiết bị.

Dấu hiệuThường là rỗ mặtThường là rỗ sâu
Độ sâu nhìn thấyVài milimet, chỉ thấy đầu viên đáLõm sâu, nhét được đầu ngón tay, thấy khe rỗng phía trong
ThépKhông thấy thépThấy thép hoặc thép đai lộ ra
Khi miết tayMặt chắc, không rơiĐá lỏng, rơi lả tả
Diện tíchMảng nhỏ ở mặt bênMảng lớn, quấn quanh góc, chiếm phần lớn tiết diện
Vị tríMặt bên giữa cột, giữa dầmChân cột, đầu cột, chỗ giao dầm cột, đáy dầm
Sau mưa (nhà cũ)Khô nhanhGiữ ẩm lâu, có vệt gỉ

Chỉ cần một dấu hiệu ở cột phải là đủ để bạn coi đó là rỗ cần kỹ sư xem. Rỗ ở chân cột, nơi cột chịu lực nén lớn nhất của cả nhà, luôn đáng được nhìn kỹ hơn rỗ ở mặt bên dầm.

Vì sao chỗ rỗ là chỗ thép gỉ sớm nhất

Chức năng của lớp bê tông quanh thép là giữ cho thép nằm trong môi trường kiềm, kín nước, kín khí. Chỗ rỗ thì ngược lại: các khe hở giữa đá là đường đi thẳng cho hơi ẩm, không khí, nước mưa và cả hơi muối nếu nhà gần biển. Lớp bảo vệ ở đây gần như không làm được việc của nó.

Vì thế ở nhà cũ, khi cạo lớp trát thấy rỗ kèm vệt gỉ, thường thép ở chỗ đó đã gỉ nhiều hơn những đoạn khác trên cùng cấu kiện. Rỗ còn làm phần bê tông chịu nén bị thiếu, vì tiết diện thật nhỏ hơn tiết diện trên bản vẽ. Hai yếu tố này cộng lại khiến một vết rỗ nhỏ ở chân cột có thể quan trọng hơn bạn nghĩ.

Điều này không có nghĩa mọi chỗ rỗ đều nguy hiểm. Nhiều chỗ rỗ mặt ở nhà mới được xử lý đúng ngay từ đầu và không để lại hậu quả gì. Điều quan trọng là quyết định xử lý thế nào phải dựa trên việc biết rỗ sâu tới đâu, chứ không dựa vào việc trát cho phẳng.

Nhà đang xây: làm gì khi tháo cốp pha thấy rỗ

Yêu cầu giữ nguyên hiện trạng. Nói rõ với thợ là không trát, không quét hồ dầu lên chỗ rỗ cho đến khi kỹ sư giám sát hoặc thiết kế xem. Thợ hay có phản xạ "trát vào cho đẹp" ngay trong ngày.

Chụp ảnh tất cả các mặt. Rỗ ở chân cột thường quấn quanh một hai mặt. Chụp đủ bốn mặt, có thước dây để thấy chiều cao vùng rỗ.

Hỏi tình trạng các cột cùng đợt đổ. Rỗ thường không đứng một mình; cùng một kíp thợ, cùng cách đầm, các cột khác dễ có rỗ tương tự ở chân.

Ghi biên bản. Nếu có hợp đồng, yêu cầu nhà thầu ghi nhận bằng văn bản: vị trí, kích thước, phương án xử lý do kỹ sư đưa ra, người chịu trách nhiệm.

Chờ phương án rồi mới đổ tầng trên. Nếu rỗ sâu ở chân cột tầng dưới, việc chất tải tầng trên trước khi xử lý là điều nên tránh. Kỹ sư sẽ cho biết có cần dừng hay không.

Nhà cũ: khi cạo lớp trát thấy rỗ

Ở nhà cũ, tình huống khó hơn vì bạn không biết lịch sử. Một vài điều nên làm và nên tránh:

  • Dừng việc cạo, đục tại chỗ đó. Đục tiếp để "xem hết" có thể làm bong thêm và lộ thép không cần thiết.
  • Chụp ảnh, đo sơ bộ diện tích bằng thước dây, ghi cấu kiện nào: cột, dầm hay sàn, tầng mấy.
  • Để ý vệt gỉ, độ ẩm, thép có lộ không và thép trông thế nào.
  • Nhìn các cột cùng hàng ở tầng khác, nhất là chân cột tầng trệt, xem lớp trát có phồng, nứt dọc hay không.
  • Không khoan bắt thiết bị nặng, không cắt mở tường quanh cột cho đến khi được xem.
  • Mời kỹ sư kết cấu, nhất là khi bạn đang chuẩn bị cải tạo, nâng tầng hay thêm tải.

Trường hợp nhà phố anh Tâm cạo trát để ốp đá chân cột mặt tiền và thấy rỗ quấn quanh chân cột cao chừng hai gang tay, kèm hai thanh thép đai gỉ: đây là kiểu nên tạm dừng ốp đá, mời kỹ sư xem trước. Ốp đá kín lên chỗ đó là đóng nắp một vấn đề chưa ai đánh giá.

Lỗi hay gặp và vì sao không nên

Những cách xử lý dưới đây rất phổ biến vì nhanh và rẻ trước mắt.

Cách làm hay gặpVì sao không ổn
Trát vữa xi măng cát kín chỗ rỗ ngay hôm tháo cốp phaChỉ lấp mặt ngoài, khe rỗng phía trong vẫn còn; che mất dấu để kỹ sư đánh giá
Quét hồ dầu cho mặt rỗ trông mịnHồ không vào sâu, không bù được phần bê tông thiếu
Ốp gạch, đá lên chân cột rỗKhông nhìn thấy diễn biến; ẩm bị giữ lại phía sau lớp ốp
Tự đục rộng ra cho tới bê tông chắc rồi đổ bùĐục quanh cột đang chịu lực có thể làm giảm khả năng chịu tải tạm thời; việc này cần phương án và người có chuyên môn
Bỏ qua vì "cột nào chả rỗ một ít"Rỗ mặt nhỏ thì đúng là hay gặp, nhưng rỗ sâu ở chân cột không nên được xếp chung

Điểm chung của các lỗi trên là quyết định trước khi biết. Cách xử lý đúng có thể rất đơn giản nếu rỗ chỉ là mặt, cũng có thể phải làm kỹ nếu rỗ sâu, nhưng bạn chỉ biết khi có người xem.

Câu nên hỏi kỹ sư

Mang theo ảnh bốn mặt, số đo và ghi chép. Hỏi:

  • Chỗ rỗ này thuộc loại mặt hay sâu, anh chị dựa vào đâu để đánh giá?
  • Có cần đục thử, khoan lõi hay kiểm tra bằng thiết bị để biết rỗ đến đâu không?
  • Rỗ có làm giảm đáng kể khả năng chịu lực của cột, dầm này không?
  • Thép bên trong có bị ảnh hưởng không, có cần xử lý thép trước không?
  • Các cột, dầm cùng đợt đổ có cần kiểm tra không?
  • Ai chịu trách nhiệm xử lý, và nghiệm thu chỗ sửa thế nào?

Với nhà đang xây, câu cuối đặc biệt quan trọng: nên để biên bản ghi rõ, vì rỗ là lỗi thi công, thuộc trách nhiệm của bên thi công theo hợp đồng. Với nhà cũ, câu thứ tư thường là câu quyết định chi phí: nếu thép đã gỉ, việc sửa không chỉ là bù bê tông mà phải xử lý cả thép, và phần đó cần được làm trước khi lấp lại.

Rỗ, mạch ngừng và vết nứt chân cột: đừng nhầm

Ở chân cột, ba hiện tượng hay bị gọi chung là "chỗ hỏng" nhưng ý nghĩa khác nhau. Rỗ là mảng bê tông thiếu vữa, lộ đá. Mạch ngừng là đường ngang nơi đợt đổ trước gặp đợt đổ sau, thường thấy như một vệt kẻ ngang quanh cột, đôi khi kèm rỗ nhẹ dọc đường đó. Vết nứt là đường mảnh chạy dọc hoặc xiên trên bê tông vốn đặc chắc.

Mạch ngừng nếu được xử lý đúng lúc thi công thường không đáng ngại; mạch ngừng hở, có nước rỉ qua thì là đường cho ẩm vào thép. Vết nứt dọc chạy theo chiều cao cột, nhất là khi song song với cạnh cột và có vệt gỉ, thường do thép gỉ trương nở. Vết nứt xiên hoặc nứt vỡ kèm bê tông bị ép bung ở chân cột là dấu hiệu nguy hiểm, có thể cột đang chịu quá tải; gặp kiểu này hãy rời khu vực, không chất thêm tải và gọi kỹ sư ngay.

Khi kể lại cho kỹ sư, mô tả theo ba nhóm này giúp họ hình dung đúng trước khi đến. Ảnh nên chụp thẳng góc, có thước dây đặt dọc chiều cao cột.

Câu hỏi thường gặp

Bê tông rỗ mặt có làm yếu cột không?

Rỗ mặt nông vài milimet, không thấy thép, diện tích nhỏ thường ảnh hưởng rất ít đến khả năng chịu lực. Nhưng nó vẫn cần được xử lý bề mặt đúng cách để không thành đường cho ẩm vào. Rỗ ở chân cột thì nên để kỹ sư xem dù trông nông.

Tháo cốp pha thấy rỗ chân cột thì có được đổ tầng tiếp không?

Tuỳ mức độ rỗ, kỹ sư giám sát hoặc thiết kế sẽ quyết định. Rỗ sâu ở chân cột thường cần xử lý trước khi chất thêm tải. Đừng để việc này do thợ tự quyết theo tiến độ.

Nhà cũ có rỗ dưới lớp trát mấy chục năm nay mà vẫn đứng vững thì có cần lo?

Nhà đứng vững không có nghĩa là chỗ rỗ vô hại. Nhiều năm ẩm vào qua chỗ rỗ có thể đã làm thép gỉ. Khi phát hiện, nhất là trước khi cải tạo, nâng tầng, nên nhờ kỹ sư đánh giá.

Có thể tự trát vữa chỗ rỗ nhỏ ở tường rào không?

Tường rào không chịu tải của nhà, rỗ mặt nhỏ ở trụ rào thường tự xử lý bề mặt được. Nếu trụ rào cao, nghiêng, hoặc rỗ sâu lộ thép, đặc biệt sát lối đi, nên hỏi người có chuyên môn vì trụ đổ có thể gây tai nạn.

Rỗ tổ ong và nứt bê tông khác nhau thế nào về mức nguy hiểm?

Rỗ là thiếu vật liệu từ lúc đổ, không tự lan rộng; nứt có thể là dấu hiệu cấu kiện đang chịu lực quá mức hoặc thép gỉ. Hai thứ hay đi kèm nhau ở nhà cũ. Rỗ có nứt, có vệt gỉ thì đáng lo hơn rỗ đơn thuần.

Ai chịu trách nhiệm khi nhà mới xây bị rỗ nhiều?

Thông thường rỗ là lỗi thi công. Trách nhiệm cụ thể tuỳ hợp đồng giữa chủ nhà và nhà thầu. Ghi nhận bằng văn bản, ảnh có ngày và phương án xử lý do kỹ sư đưa ra là cơ sở để làm việc với nhà thầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138