VungChac.comVững Chắc
Các phương pháp gia cố — hiểu nguyên lý

Bọc cột bê tông để gia cố: nguyên lý tăng tiết diện và cái giá về chỗ, tải, thời gian

Bọc thêm bê tông cốt thép quanh cột, dầm làm tăng sức chịu ra sao, vì sao thép mới phải đi xuyên sàn xuống móng, chỗ bị mất, tải tăng và những điểm cần nghiệm thu.

Timber formwork boxes wrap a widened concrete column on the ground floor of an empty townhouse, shot from a low corner, dusty shafts of morning light

Bọc cột bê tông là đổ thêm một lớp bê tông cốt thép bao quanh cột cũ để tiết diện to ra; cột to hơn, có thêm thép dọc và thép đai thì chịu được nhiều tải hơn và bó chặt phần bê tông cũ bên trong. Đây là cách lâu đời, bền, chịu lửa tốt, thợ quen tay. Cái giá là cột to ra chiếm chỗ, nhà nặng thêm, phải chờ bê tông đủ cứng, và nếu thép dọc mới không đi liền từ tầng trên xuống móng thì lớp bọc chỉ là cái áo.

Nguyên lý tương tự áp dụng cho dầm: bọc thêm ở đáy và hai bên dầm, hoặc đổ dày thêm lên mặt sàn. Bài này giải thích những gì quyết định một lớp bọc có thật sự làm việc hay không, để bạn đọc được bản vẽ và biết nên nhìn chỗ nào khi nghiệm thu.

Vì sao cột to ra thì chịu được nhiều hơn

Cột chủ yếu chịu nén. Khả năng chịu nén tăng theo diện tích bê tông và lượng thép dọc. Một cột tiết diện hai mươi nhân hai mươi phân bọc thêm mỗi bên vài phân thì diện tích tăng đáng kể, cộng thêm thép dọc mới ở bốn góc và dọc các cạnh. Thép đai mới quấn quanh có thêm một tác dụng ít ai để ý: nó bó chặt bê tông bên trong, giữ cho phần bê tông cũ đã nứt dọc không tách ra thêm khi chịu nén.

Ngoài chịu nén, cột còn chịu uốn khi nhà bị đẩy ngang hoặc khi dầm hai bên không cân. Cột to ra cũng cứng hơn, ít cong hơn. Đây là lý do bọc bê tông hay được chọn khi cần tăng nhiều, ví dụ trước khi nâng tầng, hoặc khi cột cũ bị thép rỉ phá hỏng một phần đáng kể.

Nhưng có một điểm quan trọng: tải của nhà đã nằm sẵn trên cột cũ. Lớp bê tông mới đổ vào khi tải hiện có không đổi thì nó chỉ gánh phần tải tăng thêm về sau, không san bớt phần cũ. Kỹ sư tính đến điều này, và nhiều khi yêu cầu giảm tải trước khi bọc: dọn đồ nặng ở các tầng trên, chống đỡ tạm các dầm tựa vào cột. Nếu phương án không nói gì về giảm tải, hãy hỏi.

Bốn chi tiết quyết định lớp bọc có làm việc hay không

Thép dọc mới phải liên tục. Thép dọc của lớp bọc phải xuyên qua sàn lên tầng trên hoặc neo vào dầm, và đi xuống neo vào móng, thường bằng cách khoan lỗ qua sàn và cấy thép vào móng. Nếu thép dọc dừng ngay dưới mặt sàn, lớp bọc không truyền được lực xuống, chỉ có tác dụng bó cột cũ.

Mặt tiếp xúc mới cũ phải được xử lý. Bề mặt cột cũ phải đục bỏ lớp trát, lớp bê tông hỏng, làm nhám, rửa sạch, giữ ẩm đúng cách trước khi đổ. Bê tông mới đổ lên mặt trơn bóng hoặc mặt còn vữa trát sẽ tách ra như vỏ.

Thép cũ bị rỉ phải được xử lý trước. Bọc bê tông lên thép đang rỉ mà không làm sạch, không thay hoặc bổ sung chỗ đã mất tiết diện thì rỉ vẫn tiếp tục bên trong.

Bê tông phải lấp đầy khe hẹp. Lớp bọc thường chỉ dày vài phân, cốt thép dày đặc, bê tông thường khó lèn vào. Kỹ sư hay chỉ định vữa hoặc bê tông hạt nhỏ có độ chảy cao, đổ theo từng đợt, có cửa kiểm tra trên ván khuôn. Lớp bọc bị rỗ, rỗng là điểm yếu mới.

Cái giá của bọc bê tông, so với lợi ích

Bảng tham khảo giúp bạn cân khi kỹ sư đưa ra hai phương án.

Khía cạnhBọc bê tông cốt thépĐiều nên hỏi
Không gianCột, dầm to ra mỗi bên vài phân đến cả gang tayLối đi, cầu thang, cửa cạnh cột còn đủ rộng không
Trọng lượngNặng thêm, tải xuống móng tăngMóng hiện tại đã được kiểm tra với tải mới chưa
Thời gianPhải chờ bê tông đủ cứng mới tháo chống, tháo khuônMấy tuần thì dùng lại được khu vực
Độ bềnBền lâu, ít bảo trì nếu làm đúngLớp bảo vệ thép mới dày bao nhiêu
Chống cháyTốt, bê tông che thépKhông cần lớp chống cháy riêng
Xáo trộn trong nhàĐục nhiều, bụi, khoan qua sànPhòng nào phải dọn, tầng nào bị đục
Kiểm traNhìn được bề mặt, gõ được, khoan kiểm tra đượcNghiệm thu thép trước khi đóng khuôn

Khi không gian quá chật, ví dụ cột sát cầu thang trong nhà ống ba mét rưỡi, kỹ sư thường chuyển sang bọc thép hình hoặc dán sợi gia cường dù đắt hơn về vật liệu.

Bọc dầm và làm dày sàn: khác cột ở đâu

Dầm chịu uốn: phần dưới chịu kéo, phần trên chịu nén. Muốn dầm khỏe hơn, cách hay gặp là bọc thêm phía đáy và hai bên, đặt thêm thép chịu kéo ở đáy, thêm đai để chịu cắt gần hai đầu dầm. Thép mới ở đáy dầm phải neo được vào cột hai đầu, thường bằng khoan cấy; nếu không neo, thép chỉ nằm giữa nhịp và lực không truyền qua được gối.

Đổ bê tông lên đáy dầm từ phía dưới là việc khó: bê tông phải chảy ngược lên và lấp đầy khe sát đáy dầm cũ. Nhiều phương án phải đục những lỗ nhỏ trên sàn phía trên để đổ từ trên xuống, hoặc dùng vữa tự chảy bơm vào. Chủ nhà thấy đội thợ đục sàn tầng trên thì không phải họ làm sai, mà là đường đổ bê tông.

Với sàn yếu, một cách khác là đổ thêm một lớp bê tông cốt thép lên mặt sàn cũ, liên kết bằng thép cấy hoặc chốt. Sàn dày hơn thì cứng và khỏe hơn, nhưng nặng hơn đáng kể và cốt nền tầng đó cao lên, ảnh hưởng tới cửa, bậc cầu thang. Kỹ sư phải tính lại dầm, cột, móng đỡ sàn đó.

Trình tự làm và điểm nghiệm thu

Ca hay gặp: cột tầng trệt nhà anh Dũng có vết nứt dọc, bê tông bong lộ thép rỉ ở chân cột. Trình tự thường gặp:

  1. Chống đỡ tạm các dầm tựa vào cột theo bản vẽ, dọn tải nặng ở các tầng trên.
  2. Đục bỏ lớp trát và bê tông hỏng, làm sạch thép rỉ, bổ sung thép chỗ đã mất tiết diện theo chỉ định. Điểm nghiệm thu 1: chụp ảnh thép cũ sau khi làm sạch.
  3. Khoan qua sàn, khoan cấy thép xuống móng và lên tầng trên. Điểm nghiệm thu 2: chiều sâu lỗ, làm sạch lỗ, thử kéo vài thanh nếu có yêu cầu.
  4. Đặt thép dọc và đai mới. Điểm nghiệm thu 3: số thanh, đường kính, khoảng cách đai, lớp bảo vệ.
  5. Làm ẩm hoặc quét chất kết nối lên bề mặt cũ theo chỉ định, đóng ván khuôn có cửa kiểm tra.
  6. Đổ vữa hoặc bê tông hạt nhỏ theo đợt, đầm hoặc gõ khuôn cho đặc.
  7. Bảo dưỡng ẩm, tháo khuôn và tháo chống đúng thời gian kỹ sư cho. Điểm nghiệm thu 4: bề mặt không rỗ, gõ không bộp.

Bốn điểm nghiệm thu nên có ảnh chụp lưu lại. Sau khi đóng khuôn đổ bê tông, phần thép bên trong không bao giờ nhìn thấy được nữa.

Cột hỏng kiểu nào thì bọc bê tông giải quyết được

Bọc bê tông không phải thuốc chung cho mọi cột hỏng. Bảng tham khảo dưới đây nối dấu hiệu với nguyên nhân thường gặp và vai trò của lớp bọc; mức lo ghi "thường" vì phải xem tận nơi.

Dấu hiệu ở cộtNguyên nhân thường gặpMức loBọc bê tông có giúp không
Bê tông bong ở góc, lộ thép rỉThép rỉ phồng, lớp bảo vệ mỏngThường trung bìnhGiúp, sau khi xử lý thép rỉ và bổ sung thép
Nhiều vết nứt dọc chạy theo thân cộtQuá tải nén hoặc thép rỉ dọc thanhThường caoCó thể, nhưng phải chống đỡ tạm và tìm rõ nguyên nhân trước
Bê tông vụn ở chân cột, gõ mủnBê tông kém, ẩm lâu năm, nước lau nhà ngấmThường trung bình đến caoGiúp nếu đục hết phần mủn tới bê tông chắc
Vết nứt ngang ở đầu hoặc chân cộtCột bị uốn do lún lệch hoặc tải lệchThường caoChưa đủ; phải xử lý lún hoặc tải lệch trước
Cột nghiêng thấy bằng mắtMóng lún lệch, khung bị đẩy ngangCaoKhông; rời khu vực, chống đỡ tạm, kỹ sư đánh giá cả khung và móng
Cột nguyên vẹn nhưng sắp tăng tảiNâng tầng, thêm bể nướcKhông phải hư hỏngCó thể, nếu tính toán thấy cột thiếu khả năng chịu lực

Hai dòng có chữ "cao" là những ca không nên chờ báo giá: cho người tránh xa khu vực, nhờ người có chuyên môn chống đỡ tạm và gọi kỹ sư kết cấu. Nếu có nguy cơ sập ảnh hưởng người xung quanh, báo UBND cấp xã.

Áp vào nhà bạn: đọc bản vẽ bọc cột trong năm phút

Khi cầm bản vẽ gia cố trong tay, bạn không cần hiểu hết ký hiệu. Chỉ cần tìm đủ những thứ dưới đây; thiếu mục nào, hãy hỏi lại kỹ sư:

  • Mặt cắt cột trước và sau khi bọc, có ghi kích thước mới.
  • Số thanh thép dọc mới, đường kính, và chi tiết chúng đi qua sàn, neo xuống móng.
  • Thép đai mới: đường kính, khoảng cách, đoạn nào dày hơn (thường ở đầu và chân cột).
  • Ghi chú xử lý bề mặt bê tông cũ và xử lý thép rỉ.
  • Chiều sâu khoan cấy, loại keo hoặc vữa neo, yêu cầu thử kéo nếu có.
  • Loại bê tông hoặc vữa đổ bọc, cách đổ, thời gian bảo dưỡng.
  • Vị trí và thời gian chống đỡ tạm, điều kiện được tháo chống.
  • Ghi chú kiểm tra móng với tải mới, hoặc lý do không cần kiểm tra.

Nhiều bản vẽ cho nhà dân chỉ có một hình mặt cắt cột và vài dòng ghi chú. Như vậy không hẳn là sai, nhưng khi bản vẽ ngắn, phần giải thích miệng của kỹ sư càng cần được ghi vào biên bản để đội thi công làm theo.

Lỗi hay gặp và câu nên hỏi kỹ sư

Bọc "áo" không có thép xuyên sàn. Hỏi: thép dọc mới đi xuống móng và lên tầng trên bằng cách nào?

Đổ lên mặt cũ còn lớp trát. Hỏi: bề mặt cũ được xử lý thế nào trước khi đổ, ai kiểm?

Che kín thép rỉ. Hỏi: thép rỉ được xử lý ra sao, chỗ nào phải bổ sung thép?

Tháo chống sớm. Hỏi: bao lâu mới được tháo chống, tháo khuôn?

Quên móng. Hỏi: tải tăng thêm xuống móng đã được kiểm tra chưa? Một cột bọc to trên một móng đơn nhỏ là chuyển điểm yếu xuống đất.

Tự đục cột "cho thợ đỡ mất công". Chủ nhà hay người nhà không nên tự đục lớp bê tông quanh cột chịu lực trước khi kỹ sư và đội thi công có mặt; đục quá tay vào lõi cột có thể làm cột yếu đi ngay lúc nó đang gánh tải.

Câu hỏi thường gặp

Cột nhà bị nứt dọc có bọc bê tông được không?

Thường được, nếu kỹ sư đã xác định nguyên nhân, ví dụ thép rỉ phồng hay bê tông yếu, và xử lý nguyên nhân trước. Nứt dọc do cột quá tải là dấu hiệu nguy hiểm, cần chống đỡ tạm ngay và kỹ sư đến xem trước khi bàn phương án.

Bọc cột thì cột to thêm bao nhiêu?

Tùy tính toán và chỗ trống. Lớp bọc thường từ vài phân đến hơn chục phân mỗi bên. Kỹ sư cân giữa khả năng chịu lực cần thêm và lối đi, cửa, cầu thang xung quanh cột.

Chỉ bọc cột tầng trệt có đủ không?

Có thể đủ nếu chỉ cột tầng trệt bị hỏng và tải không đổi. Nếu mục đích là tăng tải cho cả nhà, ví dụ nâng tầng, thì phải xét cả các cột tầng trên và móng.

Bọc cột xong bao lâu thì dùng lại được?

Thời gian tháo chống, tháo khuôn và cho tải lại do kỹ sư quy định theo loại bê tông, thời tiết và mức tải. Thường phải vài tuần; không nên thúc đội thi công tháo sớm.

Bọc bê tông và bọc thép hình khác nhau thế nào?

Bọc bê tông bền, chịu lửa tốt, rẻ vật liệu nhưng nặng, mất chỗ và cần thời gian chờ. Bọc thép gọn, nhanh nhưng phải chống rỉ, chống cháy và xử lý truyền lực ở hai đầu cột.

Có thể bọc cột mà không khoan qua sàn không?

Có những phương án chỉ bó cột để tăng khả năng chịu nén của chính đoạn cột đó mà không neo xuyên sàn, nhưng hiệu quả khác hẳn bọc có thép dọc liên tục. Kỹ sư phải nói rõ phương án thuộc loại nào và vì sao chọn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138