VungChac.comVững Chắc
Cốt thép rỉ và bê tông xuống cấp

Ban công bị rỉ thép ở nhà cũ: đọc dấu hiệu ở mặt dưới, mặt trên và chân ngàm

Ban công bê tông nhà cũ có vệt gỉ, bong mặt dưới, gạch lát bộp: vì sao thép chịu lực nằm ở mặt trên khó thấy, dấu hiệu cần cấm người ra và việc nên làm.

Low angle from a quiet alley at an old cantilevered concrete balcony underside with exposed rusty bars, a man in a cap below, soft afternoon shade

Ban công bê tông kiểu đua ra ngoài có thép chịu lực chính nằm ở mặt trên, ngay dưới lớp gạch lát, nên chỗ nguy hiểm nhất thường là chỗ bạn không nhìn thấy; vệt gỉ, bong mảng ở mặt dưới chỉ là phần lộ ra. Nếu ban công đã võng, nứt dọc chân tường ở mặt trên hoặc thép mặt dưới mỏng, đứt, hãy không cho người ra ban công và mời kỹ sư kết cấu sớm.

Ban công là bộ phận có rủi ro riêng: nó chỉ được giữ ở một đầu, nằm ngoài trời, hứng mưa và thường bị chủ nhà chất thêm chậu cây, bồn nước, tường xây. Bài này giải thích ban công đứng được nhờ đâu, đọc dấu hiệu theo ba vị trí, những thói quen làm ban công xuống cấp nhanh, việc cần làm khi thấy dấu hiệu, và điều cần hỏi kỹ sư.

Ban công đứng được nhờ đâu

Phần lớn ban công nhà phố, nhà tập thể là kiểu đua ra (console): một bản bê tông, đôi khi kèm dầm đỡ, nhô ra khỏi mặt nhà và chỉ được giữ ở đầu ngàm vào sàn hoặc dầm bên trong. Khi có người đứng lên, bản ban công có xu hướng gập xuống quanh chỗ ngàm, giống như cánh tay chìa ra cầm vật nặng.

Trong kiểu làm việc này, mặt trên của bản ban công bị kéo, mặt dưới bị nén. Bê tông chịu kéo kém nên thép chịu lực chính được đặt sát mặt trên, chạy từ mép ban công vào sâu trong sàn nhà để neo. Thép ở mặt dưới thường là thép cấu tạo, giữ cho bản không nứt vì co ngót, nhiệt độ.

Hệ quả rất thực tế: chỗ thép quan trọng nhất của ban công nằm dưới lớp vữa lót và gạch lát, nơi nước mưa đọng, thấm qua mạch gạch. Nếu thép này gỉ đến mức mất nhiều tiết diện, nhất là ở đoạn sát chân tường, ban công có thể gãy gập mà mặt dưới chỉ có vài vệt gỉ. Đây là lý do kỹ sư thường muốn xem cả mặt trên, đôi khi phải dỡ vài viên gạch để kiểm.

Đọc dấu hiệu theo ba vị trí

Đi xem ban công vào ngày khô, mang theo điện thoại và một sợi dây. Mức lo trong bảng là tham khảo thường gặp, kỹ sư xem tận nơi mới quyết định.

Vị tríDấu hiệuThường nói lênMức lo
Mặt dướiVệt gỉ, vết nứt mảnh song songThép mặt dưới bắt đầu gỉ, có nước thấm quaThấp đến trung bình
Mặt dướiBong mảng, thép lộ mỏng hoặc đứtGỉ kéo dài, có thể cả thép mặt trên cũng gỉCao, cần xem sớm
Mặt trênGạch lát bộp, mạch gạch đen, nước đọng lâuNước ngấm xuống tới thép chịu lựcTrung bình
Mặt trênVết nứt chạy song song với tường, sát chân tườngVùng chịu kéo lớn nhất đang có vấn đềCao
Mép ngoàiMép thấp hơn chỗ sát tường, nước chảy dồn ra ngoài khác hẳn trướcBan công võngNguy hiểm
Chân lan canBê tông quanh chân sắt nứt tia, lan can lắcChân sắt gỉ trương nở trong lỗ chônTrung bình đến cao

Muốn biết ban công có võng không, căng một sợi dây từ chân tường ra mép ban công theo hướng vuông góc với tường, nhìn khe hở. So với ban công tương tự ở nhà bên nếu có. Thấy võng rõ thì không cần đo thêm, hãy làm theo mục dấu hiệu nguy hiểm bên dưới.

Ban công bản đua và ban công có dầm đỡ: điểm yếu khác nhau

Nhìn từ dưới lên, bạn phân biệt được hai kiểu phổ biến. Mỗi kiểu có chỗ cần để mắt riêng:

Đặc điểmBản đua (không dầm)Có dầm đỡ chìa ra
Nhìn từ dướiMặt dưới phẳng, mỏng dần ra mépThấy một hoặc hai dầm nhô ra từ tường, bản sàn gác lên dầm
Thép chịu lực chínhMặt trên bản, neo vào sàn trong nhàMặt trên dầm đua, neo vào dầm hoặc cột trong nhà
Chỗ hay hỏng nguy hiểmVùng sát chân tường ở mặt trênĐoạn dầm sát tường, mặt trên dầm
Dấu hiệu cần để ýNứt mặt trên song song tường, mép võngNứt xiên ở đầu dầm sát tường, vệt gỉ dọc dầm
Tải bất lợiTường xây, chậu nặng ở mép ngoàiTải đặt ở đầu mút dầm

Ban công nhà tập thể cũ có loại làm bằng tấm bê tông đúc sẵn gác lên dầm, chỗ nối giữa tấm và dầm là nơi nước thấm và thép liên kết hay gỉ. Nếu nhà bạn thuộc kiểu này, kỹ sư thường xem kỹ các chỗ gối tựa. Dù là kiểu nào, chỗ cần lo nhất vẫn là đoạn sát tường, nơi bạn ít để ý vì nhìn từ dưới lên khuất sau mái hiên tầng dưới.

Thói quen làm ban công xuống cấp nhanh

Nhiều ban công nhà cũ không hỏng vì tuổi, mà vì cách dùng trong nhiều năm. Những điều sau rất hay gặp:

  • Chất nhiều chậu cây lớn, tưới hằng ngày. Vừa thêm tải, vừa giữ nước liên tục trên mặt bê tông.
  • Đặt bồn nước, máy nước nóng, tủ, máy giặt ngoài ban công. Ban công thường không được tính cho những tải tập trung lớn như vậy.
  • Xây tường bao kín, lợp mái để thành phòng. Tường gạch xây ở mép ngoài là tải nặng đặt đúng chỗ bất lợi nhất của bản đua.
  • Lát chồng gạch mới lên gạch cũ. Mỗi lần lát chồng là thêm vài phân vữa và gạch, cộng dồn thành tải đáng kể, lại làm khó kiểm tra mặt trên.
  • Bịt lỗ thoát nước, để nước đọng. Nước đọng thấm dần qua mạch gạch xuống đúng chỗ thép chịu lực.
  • Khoan bắt khung sắt, mái che vào mép ban công. Lỗ khoan cắt qua lớp bảo vệ, đưa nước vào, có khi trúng thép.

Nếu ban công nhà bạn có từ hai thói quen trở lên trong danh sách và đã trên hai mươi năm tuổi, nên mời kỹ sư xem dù chưa thấy dấu hiệu rõ. Việc đầu tiên tự làm được là dọn bớt tải: chậu to, đồ nặng đưa vào trong nhà hoặc xuống tầng trệt.

Dấu hiệu nguy hiểm: không cho người ra ban công

Ban công gãy thường xảy ra đột ngột khi có nhiều người đứng hoặc dựa lan can. Nếu thấy một trong các dấu hiệu sau, hãy coi là khẩn:

  • Mép ban công võng xuống thấy được bằng mắt hoặc bằng sợi dây căng.
  • Vết nứt ở mặt trên chạy dọc theo chân tường, nhất là khi mở rộng dần.
  • Thép mặt dưới đứt, hoặc mỏng như que, nhiều thanh liên tiếp.
  • Có tiếng răng rắc khi bước ra ban công.
  • Lan can lắc mạnh, chân lan can vỡ bê tông.

Việc cần làm: khoá hoặc chắn cửa ra ban công, dọn hết đồ nặng nếu làm được mà không phải đứng lâu trên ban công, chắn khu vực bên dưới để không ai đi qua hoặc đỗ xe. Gọi kỹ sư kết cấu đến trong ngày hoặc sớm nhất có thể; việc chống đỡ tạm từ bên dưới phải do người có chuyên môn làm, chống sai có thể nguy hiểm cho chính người chống. Ban công nhô ra lối đi chung, vỉa hè thì nên báo Uỷ ban nhân dân cấp xã để có biện pháp bảo đảm an toàn cho người qua lại.

Tự xem ban công trong mười lăm phút

Một vòng kiểm nhanh mà chủ nhà làm được, không cần dụng cụ đặc biệt, không phải đục hay cạy gì. Làm vào ngày khô, sau một trận mưa vài hôm:

  1. Đứng ở dưới nhìn lên mặt dưới ban công, chụp một ảnh toàn cảnh và ảnh gần những chỗ có vệt, có bong.
  2. Đứng trong cửa (không bước ra nếu đã thấy bong lộ thép), nhìn mặt trên: gạch có vỡ, mạch có đen, chỗ nào còn đọng nước.
  3. Căng sợi dây từ chân tường ra mép ban công xem có khe hở ở giữa hay ở mép không.
  4. Lắc nhẹ lan can bằng một tay, đứng sát cửa, xem có rơ không; nhìn bê tông quanh chân lan can.
  5. Nhìn chân tường nơi ban công ngàm vào, cả phía trong nhà: có vết nứt ngang chạy dọc chân tường không.
  6. Liệt kê những thứ đang đặt trên ban công và ước nặng nhẹ.

Ghi kết quả vào một trang ghi chú kèm ngày, lặp lại mỗi năm. Nếu một trong các bước cho thấy võng, nứt sát tường hay thép đứt, không cần làm tiếp các bước còn lại, hãy chuyển sang mục dấu hiệu nguy hiểm.

Căn tập thể cô Lan: ban công đã bị cơi nới

Căn hộ tầng bốn của cô Lan ở một khu tập thể cũ có ban công nhỏ, chủ trước đã xây tường gạch bao quanh, lợp mái tôn, đặt máy giặt và một bồn nước nhỏ. Mặt dưới ban công, nhìn từ sân, có một mảng bê tông bong lộ ba thanh thép gỉ. Cô định thuê thợ trát lại mặt dưới.

Trường hợp như thế này, kỹ sư thường quan tâm trước tiên đến phần trên: tường gạch nặng bao nhiêu, đặt ở đâu so với mép ban công, bồn nước khi đầy nặng thế nào, gạch lát có bị lát chồng không. Họ cũng muốn biết các ban công cùng trục ở tầng dưới, tầng trên có cơi nới tương tự không, vì ở nhà tập thể, ban công các tầng chồng thẳng lên nhau.

Cách xử lý hợp lý thường bắt đầu bằng việc giảm tải ngay (chuyển máy giặt, bồn nước vào trong), rồi mới tính chuyện sửa bê tông theo phương án kỹ sư. Vì ban công nhà tập thể liên quan đến kết cấu chung và mặt ngoài toà nhà, cô Lan cũng nên báo ban quản lý hoặc đại diện khu nhà. Trát lại mặt dưới trong khi giữ nguyên toàn bộ tải phía trên là đúng thứ tự ngược.

Câu nên hỏi kỹ sư về ban công

Khi kỹ sư đến, hãy cho họ biết ban công đã từng được cơi nới, lát lại, đặt đồ gì trong nhiều năm, rồi hỏi:

  • Ban công này là kiểu bản đua ngàm vào sàn hay có dầm đỡ, thép chịu lực nằm ở đâu?
  • Có cần dỡ vài viên gạch mặt trên để kiểm thép chịu lực không?
  • Với tình trạng hiện tại, ban công chịu được những gì: người đứng, chậu cây, đồ đạc nào?
  • Tường xây, mái che hiện có trên ban công có cần dỡ bớt không?
  • Nguồn nước thấm chính ở đâu, cần sửa thoát nước, chống thấm mặt trên trước hay cùng lúc?
  • Các ban công cùng trục ở tầng khác có cần kiểm tra cùng không?

Nếu kỹ sư đề nghị dỡ gạch kiểm mặt trên, đừng tiếc vài viên gạch. Đó là cách duy nhất để biết tình trạng thép chịu lực mà không phải đoán qua mặt dưới.

Câu hỏi thường gặp

Mặt dưới ban công chỉ có vài vệt gỉ thì có đứng được không?

Thường vẫn dùng được nếu không có võng, nứt sát chân tường hay thép đứt. Nhưng vì thép chịu lực nằm ở mặt trên, vệt gỉ mặt dưới có thể chỉ là một phần câu chuyện. Hạn chế đứng đông người và mời kỹ sư xem sớm.

Có nên lát lại gạch ban công để chống thấm không?

Chống thấm mặt trên là cần thiết, nhưng lát chồng gạch mới lên gạch cũ làm tăng tải và che mất mặt bê tông. Nên hỏi kỹ sư trước để biết có cần dỡ lớp cũ kiểm thép không, rồi mới làm lại chống thấm và gạch.

Ban công xây tường bao thành phòng có nguy hiểm không?

Tường gạch xây ở mép ngoài ban công là tải nặng đặt ở vị trí bất lợi nhất của bản đua. Ban công được thiết kế cho người đứng thường không tính đến tải ấy. Mức nguy hiểm cụ thể cần kỹ sư đánh giá dựa vào kích thước và tình trạng thép.

Lan can ban công lắc thì sửa lan can là đủ?

Chưa chắc. Lan can lắc thường do chân sắt gỉ làm vỡ bê tông quanh lỗ chôn, nghĩa là mép ban công đã bị ảnh hưởng. Nên để người có chuyên môn kiểm cả chân lan can và bản ban công, trong lúc đó không cho ai tựa vào lan can.

Ban công nhà tập thể cũ hỏng thì ai chịu trách nhiệm sửa?

Tuỳ quy định quản lý của từng khu nhà và phần nào được coi là sở hữu chung hay riêng. Ban công liên quan mặt ngoài và kết cấu chung, nên báo ban quản lý hoặc đại diện khu nhà, và khi có nguy hiểm thì báo Uỷ ban nhân dân cấp xã.

Bao lâu nên kiểm tra ban công nhà cũ một lần?

Không có lịch bắt buộc chung. Với nhà trên hai mươi năm tuổi, nên tự xem mỗi năm vào đầu mùa mưa, nhìn mặt dưới, mặt trên, chân lan can, và mời kỹ sư xem khi thấy vệt gỉ, bong mảng, nứt sát tường hoặc trước khi cơi nới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138