VungChac.comVững Chắc
Tác động từ bên ngoài

Nhà rung lắc do động đất nhẹ: kiểm tra những gì sau khi rung và khi nào cần kỹ sư

Động đất nhẹ hiếm khi làm hỏng kết cấu nhà ở thấp tầng, nhưng có thể làm tách tường chèn, nứt chéo, xô lệch bồn nước mái. Danh sách kiểm sau mỗi lần rung.

A Vietnamese woman seen from behind runs her hand along a fresh diagonal crack between a brick infill wall and a concrete column in an apartment corridor, cool indoor light

Một trận động đất nhẹ khiến bạn cảm thấy nhà rung lắc thường không đủ để làm hỏng kết cấu chịu lực của nhà ở thấp tầng được xây đúng. Những gì hay xảy ra hơn là tường xây chèn tách khỏi khung, vết nứt chéo mảnh ở tường, lớp trát và gạch ốp bong, đồ vật trên cao rơi, bồn nước trên mái xô lệch. Người ở tầng cao chung cư thường cảm thấy rung rõ và lâu hơn người ở nhà thấp, dù cùng một trận.

Sau mỗi lần rung, một vòng kiểm tra có trình tự giúp bạn tách được hư hỏng hoàn thiện với dấu hiệu cần kỹ sư, và không bỏ sót những bộ phận nằm ngoài tầm mắt như bồn nước mái, tum thang, lan can. Bài này cũng giải thích vì sao cùng một trận động đất mà nhà này rung mạnh, nhà kia gần như không thấy gì.

Độ lớn và cường độ: vì sao mỗi nhà cảm nhận một kiểu

Tin tức về động đất thường nêu độ lớn của trận động đất, tức là năng lượng giải phóng tại nguồn. Nhưng thứ quyết định ngôi nhà bạn rung bao nhiêu là cường độ chấn động tại chỗ bạn ở, và cường độ này phụ thuộc vào khoảng cách tới tâm chấn, độ sâu nguồn, loại đất dưới nhà và chính ngôi nhà. Cùng một trận, nơi gần tâm chấn có thể rung mạnh, nơi cách xa hơn chỉ hơi chao.

Đất dưới nhà có ảnh hưởng lớn. Nền đất yếu, đất bồi dày có thể khuếch đại rung so với nền đá. Chiều cao nhà cũng vậy: nhà cao tầng dao động chậm, biên độ lớn ở các tầng trên, nên người ở tầng cao cảm thấy lắc lư lâu, đồ treo đung đưa rõ, trong khi người ở tầng trệt chỉ thấy rung ngắn. Điều này không có nghĩa tầng cao nguy hiểm hơn; nhà cao tầng được thiết kế để dao động như vậy.

Hiểu điều này giúp tránh hai phản ứng sai: hoảng hốt vì cảm thấy lắc mạnh ở tầng cao, hoặc chủ quan vì nhà bên cạnh không sao. Việc kiểm tra cần làm dựa trên những gì thực sự thấy trong nhà mình.

Trong lúc rung và ngay sau khi rung

Động đất nhẹ thường chỉ kéo dài vài giây. Những việc dưới đây giúp bạn an toàn trong khoảng thời gian ngắn đó và ngay sau:

  • Trong lúc rung: tránh xa cửa kính, tủ cao, kệ treo; nấp dưới bàn chắc hoặc sát tường trong, che đầu.
  • Không chạy ra cầu thang, không dùng thang máy khi đang rung; ở chung cư, chờ rung dừng rồi mới di chuyển.
  • Sau khi rung dừng: kiểm tra mùi gas, tắt bếp, khóa van gas nếu nghi rò.
  • Nhìn nhanh các vết nứt mới ở lối thoát: cầu thang, hành lang, khung cửa ra vào.
  • Nếu có tiếng răng rắc tiếp diễn, vữa rơi liên tục, cửa đột ngột không mở được, rời khỏi nhà bằng lối an toàn.
  • Chuẩn bị cho dư chấn: dư chấn có thể xảy ra sau vài phút đến vài ngày, thường nhỏ hơn nhưng tác động lên chỗ đã yếu.

Ra khỏi nhà rồi thì đứng ở chỗ trống, xa tường rào, cột điện, mái hiên và ban công nhà bên cạnh. Ở phố, vật rơi từ mặt tiền thường nguy hiểm hơn chính ngôi nhà.

Vòng kiểm tra sau khi rung: chỗ nào, nhìn gì, mức lo

Đi theo thứ tự từ trên xuống dưới, từ ngoài vào trong. Mức lo là mức thường gặp; kỹ sư quyết định khi xem tận nơi.

Chỗ kiểm traNhìn gìMức lo (thường)Việc nên làm
Bồn nước, bồn nước nóng năng lượng mặt trời trên máiChân đỡ lệch, ống nối rò, bồn xê dịchTrung bình, vì rơi gây nguy hiểmKhóa nước, nhờ người có kinh nghiệm cố định lại
Tum thang, tường chắn mái, lan can sân thượngNứt chân, lung lay khi đẩy nhẹTrung bình đến caoHạn chế lên sân thượng, mời người chuyên môn xem
Tường chèn giáp cột, giáp dầmKhe hở chạy dọc mép cột, dưới đáy dầmThấp đến trung bìnhĐánh dấu, theo dõi sau dư chấn
Tường xây giữa các ô cửaVết nứt chéo, nứt hình chữ XTrung bìnhChụp ảnh, đánh dấu, mời kỹ sư nếu rộng hoặc lan
Cột, dầm, nút khungVết nứt chạy ngang hoặc chéo qua bê tông, bê tông bong lộ thépCaoKhông ở khu vực đó, mời kỹ sư kết cấu ngay
Cầu thangNứt ở chỗ bản thang gối vào dầm, sànCao vì là lối thoátHạn chế dùng, mời kỹ sư
Ban công, ô văngNứt chân, nghiêngCaoKhông ra ban công, chặn lối phía dưới

Lưu ý: tường chèn tách khỏi cột là chuyện khá thường gặp vì tường và khung dao động khác nhau. Nó thường không đe dọa khung nhà, nhưng tường tách có thể đổ ra ngoài nếu là tường bao mặt tiền cao. Vì vậy vẫn cần theo dõi.

Theo dõi trong những ngày có dư chấn

Dư chấn thường nhỏ hơn trận chính, nhưng tác động lên đúng những chỗ vừa bị yếu. Vài ngày sau trận rung, giữ một nhịp theo dõi đơn giản:

  1. Ngay sau trận chính, đánh dấu bằng bút chì hai đầu mỗi vết nứt mới, ghi ngày giờ bên cạnh.
  2. Chụp ảnh cận mỗi vết nứt với một thước dây trơn đặt bên cạnh, chụp toàn cảnh bức tường để biết vị trí.
  3. Sau mỗi lần dư chấn cảm nhận được, đi lại đúng vòng kiểm tra cũ, so đầu vết nứt với vạch bút chì.
  4. Ghi lại cửa nào mới kẹt, khe nào mới mở, đồ treo nào mới lệch.
  5. Nếu vết nứt dài thêm hoặc xuất hiện ở cột, dầm, cầu thang sau dư chấn, mời kỹ sư ngay thay vì chờ.
  6. Theo dõi thông báo của cơ quan chức năng về động đất trong khu vực, không dựa vào tin truyền miệng.

Sau một hai tuần không còn dư chấn và các vết nứt đứng yên, có thể bàn chuyện sửa lớp hoàn thiện. Sửa sớm hơn vừa che dấu hiệu vừa có thể phải sửa lại.

Nhà nào nên được kiểm tra kỹ hơn sau động đất

Nhà gạch chịu lực cũ, nhiều tầng. Tường gạch không cốt thép chịu rung ngang kém. Vết nứt chéo giữa các ô cửa là dấu hiệu cần để ý hơn so với nhà khung.

Nhà cơi nới, xây thêm tầng trên nền nhà cũ. Phần mới và phần cũ dao động khác nhau, chỗ nối thường tách. Tầng xây thêm bằng gạch trên mái nhà cũ là phần dễ hư.

Chung cư cũ có ban công, chuồng cọp cơi nới. Phần treo ra ngoài, gác vào kết cấu cũ, nặng thêm theo năm tháng. Rung lắc làm lỏng liên kết.

Nhà có tầng trệt trống nhiều. Nhà phố có tầng trệt mở toàn bộ làm cửa hàng, ít tường, trong khi các tầng trên kín tường. Tầng trệt mềm hơn hẳn và chịu dồn biến dạng. Cột tầng trệt cần được xem nếu có nứt.

Nhà đã có vết nứt hoặc lún từ trước. Rung không tạo ra vấn đề mới mà làm vấn đề cũ lộ rõ. So với ảnh chụp trước để phân biệt.

Áp vào trường hợp của bạn

Căn hộ tầng mười hai của cô Lan rung lắc gần nửa phút, đèn chùm đung đưa, nước trong bể cá sóng sánh. Sau đó cô thấy một khe mảnh chạy dọc mép cột ở phòng khách và vài vết nứt chéo nhỏ trên tường ngăn. Không có vết nứt ở dầm, cột hay sàn. Đây thường là tường chèn dao động khác khung; cô nên đánh dấu, báo ban quản lý tòa nhà để họ tổng hợp tình trạng chung, và theo dõi sau dư chấn.

Nhà phố anh Tâm ba tầng, tầng trệt làm cửa hàng mở toàn bộ mặt tiền. Sau trận rung, anh thấy một cột ở tầng trệt có vết nứt ngang mảnh gần chân. Vết nứt nhỏ nhưng nằm ở cột tầng trệt mềm, nên cần kỹ sư xem sớm, không chờ.

Căn nhà gạch hai tầng của ông Bình xây đã lâu, sau trận rung có thêm vài vết nứt chéo ở tường giữa hai ô cửa sổ tầng trên và mảng vữa rơi ở trần. Nhà gạch không cốt thép chịu rung ngang kém hơn nhà khung, nên các vết nứt chéo này đáng được kỹ sư xem, nhất là trước khi có dư chấn hoặc mùa mưa bão tới.

Câu hỏi nên hỏi kỹ sư

Nếu sau vòng kiểm tra bạn mời kỹ sư, những câu hỏi dưới đây giúp cuộc trao đổi đi vào trọng tâm:

  • Các vết nứt sau động đất nằm ở lớp hoàn thiện, ở tường chèn hay ở kết cấu chịu lực?
  • Tường chèn đã tách khỏi khung có nguy cơ đổ ra ngoài không?
  • Bồn nước, tum thang, phần cơi nới có cần cố định hay gia cố gì không, ở mức nguyên lý?
  • Nhà mình có những điểm yếu nào khi rung, như tầng trệt trống, phần xây thêm?
  • Nếu có dư chấn, cần theo dõi chỗ nào?
  • Có cần quay lại kiểm tra sau một thời gian không, hay một lần là đủ?

Mang theo ảnh trước và sau động đất nếu có. Những ảnh chụp nội thất thông thường, ảnh gia đình có nền là bức tường, đôi khi là bằng chứng tốt nhất cho biết vết nứt đã có từ trước hay mới xuất hiện.

Lỗi hay gặp sau một trận rung

Trát ngay các vết nứt cho đẹp. Khi chưa ai xem, trát sớm là xóa bằng chứng; vết nứt có mở thêm sau dư chấn hay không cũng không còn biết.

Bỏ qua bồn nước mái. Không ai lên mái nên không ai thấy chân bồn đã lệch. Bồn nặng vài trăm ký rơi xuống là tai nạn thật, nguy hiểm hơn nhiều vết nứt tường.

Chạy cầu thang khi còn đang rung. Người ngã, va vào nhau ở cầu thang là chấn thương hay gặp nhất trong động đất nhẹ, nhiều hơn hư hại do nhà.

Tin tin đồn về trận lớn hơn sắp tới. Chưa ai báo trước được ngày giờ động đất. Theo dõi thông báo chính thức và tập trung vào những gì thật sự thấy trong nhà mình.

Quay vào nhà ngay khi đã nghe tiếng nứt. Tiếng nứt răng rắc tiếp diễn sau khi rung dừng là dấu hiệu kết cấu đang chịu biến dạng. Ở ngoài chờ người chuyên môn xem rồi mới vào.

Câu hỏi thường gặp

Động đất nhẹ có làm nứt nhà không?

Có thể làm nứt lớp trát, tường chèn, gạch ốp, nhất là ở nhà cũ hoặc nhà đã có vết nứt. Hư hại kết cấu chịu lực ở nhà ở thấp tầng xây đúng thường ít xảy ra với rung nhẹ. Vết nứt ở cột, dầm, cầu thang thì cần kỹ sư xem.

Vì sao ở tầng cao cảm thấy rung mạnh hơn?

Nhà cao tầng dao động chậm với biên độ lớn hơn ở các tầng trên, nên người ở tầng cao cảm thấy lắc lư lâu và rõ. Điều này là cách nhà cao tầng phản ứng bình thường, không có nghĩa tầng cao kém an toàn hơn.

Tường bị tách khỏi cột sau động đất có nguy hiểm không?

Thường mức lo thấp đến trung bình với kết cấu chính, vì tường chèn không chịu tải chính. Nhưng tường bao mặt tiền tách khỏi khung có thể đổ ra ngoài. Theo dõi khe hở và mời người chuyên môn xem nếu khe rộng hoặc tường lung lay.

Sau động đất có cần kiểm định nhà không?

Không phải nhà nào cũng cần. Nếu chỉ có nứt lớp trát, nứt tường chèn nhỏ, theo dõi là đủ. Nếu có nứt ở cột, dầm, cầu thang, ban công, hoặc nhà nghiêng, nên mời kỹ sư kết cấu đánh giá và có thể cần kiểm định.

Có nên chạy ra ngoài ngay khi thấy rung không?

Với nhà nhiều tầng và chung cư, chạy trong lúc đang rung dễ bị ngã, bị vật rơi trúng ở cầu thang và lối ra. Thường nên nấp tại chỗ an toàn, chờ rung dừng rồi mới di chuyển bằng cầu thang bộ. Ở nhà trệt sát lối ra, ra chỗ trống nhanh có thể hợp lý.

Ở chung cư, ai chịu trách nhiệm kiểm tra sau động đất?

Phần sở hữu chung như kết cấu, cầu thang, bồn nước mái thuộc trách nhiệm của ban quản trị và đơn vị quản lý vận hành. Bạn báo các vết nứt trong căn hộ và khu vực chung cho ban quản lý để họ tổng hợp, mời kỹ sư khi cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138