Bơm vữa gia cố nền là khoan lỗ xuống đất dưới và quanh móng rồi bơm vữa, thường là vữa xi măng, vào để lấp các lỗ rỗng và làm chặt lớp đất rời; nó hợp nhất với nền bị nước xói ngầm, đất đắp lấp không chặt, cát rời. Với lớp bùn sét yếu dày, vữa gần như không thấm được vào đất, chỉ tạo các mạch vữa rải rác, nên hiệu quả kém và khó lường.
Ưu điểm lớn là không cần đào lộ móng, nhà vẫn ở được. Đổi lại, vữa đi đâu dưới đất thì không ai nhìn thấy: nó có thể chui vào cống, bể ngầm, sang nhà bên, hoặc đẩy nền trồi lên. Hiểu nguyên lý và những rủi ro này giúp bạn đọc phương án và đặt đúng câu hỏi.
Vì sao nền dưới móng bị rỗng
Phần lớn ca chủ nhà gặp không bắt đầu từ đất yếu mà bắt đầu từ nước. Ống cấp nước rò dưới nền, ống thoát nhà vệ sinh nứt, hố ga cũ thủng, mưa ngấm dọc chân tường không có rãnh thoát. Nước chảy lâu ngày cuốn theo hạt cát mịn và đất bột, để lại các khoảng rỗng ngay dưới sàn hoặc dưới đáy móng. Dấu hiệu thường thấy là gạch nền gõ nghe bộp, nền lún lõm cục bộ, khe hở xuất hiện giữa chân tường và nền, có khi sụt hẳn một mảng.
Một nguồn khác là đất đắp. Nhà xây trên nền đắp, ao lấp, đất san lấp không được đầm chặt từng lớp. Theo thời gian đất tự nén, nước mưa rửa trôi phần mịn, các hốc rỗng hình thành bên dưới lớp bê tông nền. Sàn nền bê tông mỏng khi đó như một tấm vỉ bắc ngang hố.
Điều này dẫn đến nguyên tắc đầu tiên của bơm vữa: phải xử lý nguồn nước trước. Bơm vữa lấp rỗng trong khi ống rò vẫn chảy, vài năm sau rỗng lại hình thành ở chỗ khác. Phương án đàng hoàng luôn có mục tìm và sửa nguồn nước, thử áp ống, kiểm tra hố ga, trước mục bơm.
Bơm vữa hợp với loại nền nào
Bảng tham khảo về các tình huống hay gặp; kỹ sư đánh giá tận nơi và có thể khoan thăm dò trước.
| Tình trạng nền | Hiệu quả thường gặp | Lý do |
|---|---|---|
| Hang, hốc rỗng do nước xói dưới sàn nền | Tốt | Vữa lấp đầy khoảng trống, nền đỡ lại được sàn |
| Đất đắp, cát rời không được đầm chặt | Khá | Vữa len vào khe giữa các hạt, làm khối đất chặt và cứng hơn |
| Khe hở giữa đáy móng và đất do lún, xói | Khá | Chèn đầy khe để móng tì lại lên đất |
| Lớp bùn sét yếu dày, bão hòa nước | Kém | Vữa không thấm vào hạt sét, chỉ xé đất thành mạch, khó kiểm soát |
| Lún do lớp đất yếu sâu nén dần nhiều năm | Kém | Nguyên nhân nằm sâu dưới tầm bơm thông thường |
| Nền ngập nước thường xuyên, nước chảy mạnh | Khó | Vữa xi măng bị rửa trôi trước khi đông kết; phải dùng vật liệu khác |
Với đất yếu, có một công nghệ khác hay bị gọi chung là "bơm vữa": khoan rồi phun vữa áp lực rất cao, vừa phá đất vừa trộn thành cột đất xi măng. Cách này cần thiết bị lớn, dễ làm trồi nền và ảnh hưởng nhà bên, nên ít gặp trong hẻm nhỏ. Nếu phương án ghi tên công nghệ, hãy hỏi kỹ sư nó thuộc loại nào.
Các vật liệu bơm và khác biệt
Vữa xi măng. Phổ biến, cứng, bền. Đặc nhưng không chui được vào khe quá nhỏ. Hợp để lấp rỗng, chèn khe dưới móng.
Vữa xi măng pha phụ gia làm loãng hoặc chống tách nước. Chảy xa hơn, ít tách nước, giữ thể tích tốt hơn. Thành phần do kỹ sư chỉ định.
Vật liệu nở dạng nhựa. Bơm vào rồi nở ra lấp đầy và đẩy nền lên, cứng lại rất nhanh. Hợp để chèn rỗng dưới sàn nền, nâng chỉnh sàn lún nhẹ. Không thay được cho móng chịu tải lớn và độ bền lâu dài ngoài trời, dưới nước cần được kỹ sư xem xét.
Vữa sét hoặc vữa có bột khoáng mịn. Dùng để chặn nước, lấp khe nhỏ, ít khi dùng một mình để tăng sức chịu tải.
Chọn vật liệu là việc của kỹ sư. Bơm nhầm loại có thể làm nền cứng chỗ này mềm chỗ khác, tạo ra lún lệch mới. Chủ nhà không nên tự mua vật liệu theo quảng cáo "bơm là hết lún".
Rủi ro khi bơm vữa và cách phương án tốt khống chế
Vì vữa nằm khuất dưới đất, một phương án đàng hoàng sẽ có cách trả lời cho từng rủi ro dưới đây:
- Vữa đi lạc vào cống, hố ga, bể ngầm, ống nước. Cần xác định vị trí hạ tầng ngầm trước, theo dõi hố ga trong lúc bơm; thấy vữa xuất hiện là dừng.
- Vữa sang nhà bên. Nhà sát vách có thể bị vữa lấp ống thoát hoặc đẩy nền; nên báo trước và mời cùng theo dõi.
- Nền, sàn bị trồi lên. Áp lực bơm cao làm nâng sàn, nứt gạch, cửa kẹt. Kỹ sư đặt giới hạn áp lực và có người đọc mốc cao độ trong lúc bơm.
- Bơm mãi không đầy. Lượng vữa vượt xa dự kiến là dấu hiệu vữa đang chảy đi đâu đó; phải dừng tìm nguyên nhân chứ không bơm tiếp.
- Đánh giá sai hiệu quả. Cần kiểm tra sau bơm: khoan kiểm tra, gõ nền, theo dõi mốc lún.
Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng là ghi chép cho từng lỗ: vị trí, độ sâu, lượng vữa, áp lực, hiện tượng lạ. Bảng ghi này cho kỹ sư thấy chỗ nào rỗng nhiều, chỗ nào đất chặt, và là căn cứ khi có chuyện về sau.
Trình tự một ca xử lý nền rỗng dưới nhà ống
Nhà ống của chị Hoa ở phường C có nền phòng bếp lõm, gạch gõ bộp, tường ngăn bếp có khe hở ở chân. Trình tự làm thường gặp:
- Kỹ sư khảo sát, gõ nền đánh dấu vùng bộp, xem tường lân cận có nứt do lún không.
- Tìm nguồn nước: thử áp đường cấp, nội soi hoặc thử nước đường thoát, kiểm tra hố ga.
- Sửa nguồn nước trước, để nền khô dần theo thời gian kỹ sư cho.
- Khoan một vài lỗ thăm dò để biết độ sâu và quy mô vùng rỗng.
- Bơm theo lưới lỗ, từ ngoài vào trong hoặc từ thấp lên cao theo bản vẽ, ghi chép từng lỗ, theo dõi mốc cao độ và hố ga.
- Bịt lỗ, kiểm tra lại bằng gõ nền và khoan kiểm tra một số điểm.
- Theo dõi sau xử lý, nhất là qua mùa mưa đầu tiên.
Trong ca này, phần tốn công nhất không phải bơm mà là tìm ra đoạn ống thoát nứt nằm dưới bếp. Nếu bỏ bước ấy, nền sẽ rỗng lại.
Dấu hiệu nền rỗng: nguyên nhân, mức lo và việc nên làm
Bảng tham khảo để bạn tự xếp những gì đang thấy trong nhà. Mức lo ghi chữ "thường" vì kỹ sư phải xem tận nơi mới kết luận.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Mức lo | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Vài viên gạch nền gõ bộp, không lõm | Vữa lót gạch rỗng, chưa chắc nền đất rỗng | Thường thấp | Ghi lại, theo dõi xem vùng bộp có lan rộng |
| Cả mảng nền gõ bộp, lõm dần, nứt gạch | Rỗng dưới sàn nền do xói hoặc đất đắp tự nén | Thường trung bình | Tìm nguồn nước, mời kỹ sư khảo sát |
| Khe hở mở dần giữa chân tường và nền | Nền hoặc tường lún tách nhau | Thường trung bình đến cao | Gắn mốc đo khe, gọi kỹ sư |
| Nền sụt hẳn một hố, thấy khoảng trống bên dưới | Xói ngầm kéo dài | Thường cao | Rào khu vực, không đi lại, gọi kỹ sư ngay |
| Tường gần vùng nền lõm có vết nứt chéo mới | Móng tường bị mất chỗ tựa | Thường cao | Rời khu vực nếu vết nứt mở nhanh, gọi kỹ sư |
| Hóa đơn nước tăng bất thường, nền ẩm quanh năm | Ống cấp rò dưới nền | Cảnh báo sớm | Khóa van, kiểm tra rò rỉ trước khi nền hỏng |
Chú ý dòng cuối: hóa đơn nước tăng mà không dùng thêm là tín hiệu rẻ nhất và sớm nhất. Nhiều nền rỗng có thể tránh được nếu ống rò được phát hiện ở giai đoạn này.
Áp vào nhà bạn: tự soát trước khi mời kỹ sư
Chuẩn bị những thông tin dưới đây giúp buổi khảo sát đầu tiên đi thẳng vào chuyện chính:
- Vẽ tay mặt bằng tầng trệt, đánh dấu vùng gạch bộp, chỗ lõm, chỗ có khe hở chân tường.
- Ghi lại đường đi của ống cấp, ống thoát, vị trí hố ga, bể nước ngầm, bể phốt nếu biết.
- Ghi các lần sửa ống nước, đục nền trước đây và khoảng thời gian.
- Chụp ảnh các vết nứt tường gần vùng nền hỏng, đặt thước dây bên cạnh để thấy kích thước.
- Ghi lại sau mưa lớn nền có ẩm, có nước rỉ ở chân tường hay không.
- Hỏi nhà bên có hiện tượng tương tự không; nhiều ca rỗng nền lan theo một đường cống chung.
Đừng tự khoan lỗ đổ xi măng lỏng xuống nền "cho chắc". Việc này không lấp được rỗng thật, có khi lấp luôn ống thoát và làm kỹ sư khó đánh giá về sau.
Lỗi hay gặp và câu nên hỏi
Bơm trước, tìm nước sau. Lỗi phổ biến nhất. Hỏi kỹ sư: nguồn nước gây xói đã được xác định và sửa chưa?
Tin rằng bơm vữa chữa được mọi kiểu lún. Lún do lớp bùn sâu nén dần thì bơm vữa nông không giải quyết. Hỏi: nguyên nhân lún nằm ở độ sâu nào?
Không có giới hạn áp lực. Hỏi: áp lực bơm tối đa bao nhiêu, ai đọc mốc cao độ trong lúc bơm?
Không báo nhà bên. Hỏi: có nguy cơ vữa đi sang nhà bên không, có cần theo dõi chung không?
Thiếu kiểm tra sau. Hỏi: kiểm tra hiệu quả bằng cách nào, sau bao lâu, ai đọc mốc lún và gửi kết quả cho chủ nhà?
Coi lượng vữa là thước đo thành công. Bơm được nhiều vữa không có nghĩa là nền đã tốt; có khi vữa chảy vào cống. Hỏi: lượng vữa dự kiến mỗi lỗ là bao nhiêu và vượt bao nhiêu thì dừng?
Bỏ qua dấu hiệu nguy hiểm trong lúc bơm. Nếu thấy nền trồi, vết nứt mở nhanh, cửa kẹt đột ngột, vữa trào lên ở chỗ lạ, hãy yêu cầu dừng bơm, cho người ra khỏi khu vực và gọi kỹ sư kiểm tra trước khi làm tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bơm vữa có làm nhà hết lún không?
Chỉ khi lún do nền rỗng hoặc đất rời ngay dưới móng. Nếu lún do lớp đất yếu nằm sâu nén dần, bơm vữa nông thường không giải quyết được và kỹ sư sẽ cân nhắc cọc bổ sung hoặc cách khác.
Bơm vữa có phải đập nền không?
Thường chỉ khoan các lỗ nhỏ theo lưới trên nền hoặc sát chân tường, không cần đập cả mảng. Sau khi bơm, lỗ được bịt lại; gạch nền có thể phải thay ở chỗ khoan nếu không lấy ra nguyên vẹn được.
Làm sao biết dưới nền nhà mình có rỗng?
Các dấu hiệu thường gặp là gạch nền gõ nghe bộp trên một vùng rộng, nền lõm, khe hở giữa chân tường và nền, cửa phòng tầng trệt bắt đầu kẹt. Kỹ sư sẽ xác nhận bằng khoan thăm dò hoặc thiết bị kiểm tra.
Vật liệu nở bơm dưới sàn có thay được bơm vữa xi măng không?
Tùy mục đích. Vật liệu nở hợp với lấp rỗng dưới sàn nền và nâng chỉnh sàn lún nhẹ, làm nhanh. Với nền dưới móng chịu tải lớn hoặc nơi ngập nước thường xuyên, kỹ sư sẽ cân nhắc về độ bền và khả năng chịu tải.
Bơm vữa có ảnh hưởng nhà hàng xóm không?
Có thể, nếu vữa chảy sang dưới nền nhà bên, lấp ống thoát của họ hoặc áp lực bơm làm nền trồi. Nên báo trước, ghi nhận hiện trạng và theo dõi chung trong lúc bơm.
Bơm vữa xong bao lâu mới biết hiệu quả?
Một phần kiểm được ngay bằng gõ nền và khoan kiểm tra. Hiệu quả lâu dài cần theo dõi mốc lún qua ít nhất một mùa mưa, theo lịch kỹ sư đặt.