VungChac.comVững Chắc
Cốt thép rỉ và bê tông xuống cấp

Gõ trần nghe tiếng bộp: phân biệt vữa trát bong với bê tông kết cấu bị tách

Trần, dầm, cột gõ nghe bộp rỗng: cách gõ an toàn, đánh dấu vùng rỗng, phân biệt vữa trát mất bám với bê tông bảo vệ bị thép gỉ đẩy tách, và khi nào cần kỹ sư.

A Vietnamese man on a stepladder held steady by his teenage son lightly taps a plastered ceiling with his knuckles in a bare room, pencil marks visible, soft window light

Tiếng bộp, đục, rỗng khi gõ nhẹ lên trần hay dầm cho biết phía sau có một khoảng tách: hoặc lớp vữa trát đã mất bám vào bê tông, hoặc chính lớp bê tông bảo vệ đã bị thép gỉ đẩy tách khỏi lõi cấu kiện. Vữa trát bong thường là chuyện hoàn thiện; bê tông tách là dấu hiệu thép bên trong đang gỉ, cần kỹ sư xem. Hình dạng vùng rỗng, vết nứt và vệt gỉ đi kèm giúp bạn phân biệt khá tốt hai trường hợp.

Gõ nghe là cách kỹ sư vẫn dùng đầu tiên khi khảo sát nhà cũ, và chủ nhà cũng làm được ở mức sơ bộ nếu làm nhẹ tay và an toàn. Bài này hướng dẫn gõ thế nào, ghi lại ra sao, đọc hình dạng vùng rỗng, những trường hợp không được gõ, và cách dùng kết quả để nói chuyện với kỹ sư hay thợ. Bạn chỉ cần một cây bút chì, một thước dây và một người giữ thang.

Trước khi gõ: an toàn là trên hết

Gõ là việc nhẹ nhưng làm trên cao, dưới vùng có thể đang tách, nên cần vài điều kiện:

  • Chỉ gõ bằng đốt ngón tay hoặc cán gỗ, cán nhựa của chổi, gõ nhẹ như gõ cửa. Không dùng búa sắt, không gõ mạnh.
  • Không gõ ở chỗ đã thấy nứt rộng, thép lộ, vữa đang lủng lẳng, hoặc trần đang võng. Những chỗ đó chụp ảnh và để kỹ sư xử lý.
  • Đứng thang chắc, có người giữ chân thang, đeo kính bảo hộ hoặc kính thường để mạt vữa không rơi vào mắt.
  • Dọn đồ đạc và người ra khỏi khoảng bên dưới vùng đang gõ.
  • Không gõ ban công, ô văng từ phía ngoài nhà, mép mái, nơi bạn phải với ra hoặc đứng ở vị trí không có lan can chắc.
  • Nếu đang gõ mà có mảng vữa rơi, dừng lại, không gõ tiếp vùng xung quanh.

Mục đích của bạn là vẽ được vùng rỗng để kể lại, không phải tìm cho hết. Kỹ sư sẽ gõ lại bằng dụng cụ chuyên dụng và tai nghề hơn. Bạn chỉ cần đủ thông tin để biết có nên mời họ hay không và mời gấp đến đâu.

Gõ và đánh dấu vùng rỗng

Một cách làm đơn giản để kết quả có ích, kể cả khi bạn chưa từng nghe hai loại tiếng:

  1. Bắt đầu gõ ở chỗ chắc chắn bình thường, xa vùng nghi ngờ, để tai quen với tiếng đanh, gọn của vữa bám tốt.
  2. Di chuyển dần về phía vùng nghi ngờ, mỗi lần cách nhau chừng một bàn tay.
  3. Khi tiếng chuyển sang đục, trầm, như gõ vào hộp rỗng, dùng bút chì đánh một chấm nhỏ.
  4. Tiếp tục gõ ra mọi phía từ chấm đầu tiên, đánh chấm ở chỗ tiếng trở lại bình thường, cho tới khi khoanh được đường bao vùng rỗng.
  5. Nối các chấm bằng nét chì mảnh, ghi ngày bên cạnh, đo hai chiều dài nhất bằng thước dây.
  6. Chụp ảnh thẳng góc vùng đã khoanh, có thước dây trong ảnh.

Sau vài tháng, gõ lại cùng vùng và vẽ đường bao mới bằng nét chì khác. Vùng rỗng mở rộng nhanh, nhất là sau mùa mưa, là thông tin rất đáng để báo cho kỹ sư.

Đọc hình dạng vùng rỗng: vữa trát hay bê tông

Đường bao bạn vừa vẽ kể được khá nhiều. Bảng dưới là cách đọc tham khảo, không thay cho kỹ sư xem tận nơi.

Đặc điểmNghiêng về vữa trát mất bámNghiêng về bê tông bảo vệ bị tách
Hình dạng vùng rỗngMảng loang tròn hoặc bất kỳ, không theo hướng nàoDải dài, hẹp, chạy thẳng song song cạnh dầm hoặc cách đều trên trần
Vết nứt đi kèmNứt chân chim, nứt quanh mép mảngMột hai vết nứt thẳng chạy dọc dải rỗng
Vệt gỉKhông cóCó vệt nâu dọc vết nứt
Vị tríGiữa tường gạch, trần mới trát lại, chỗ từng thấm rồi khôMép dầm, góc cột, mặt dưới sàn ẩm, quanh chỗ từng bong
Khi mảnh nhỏ rơi raMảnh mỏng, mặt sau mịn, màu vữaMảnh dày hơn, có đá, mặt sau in vệt nâu hình thanh thép

Có những chỗ là cả hai: vữa trát bong vì bê tông phía sau đã tách. Vì thế, chỉ cần có một dấu hiệu ở cột bên phải là đủ để mời kỹ sư. Nếu tất cả đều rơi vào cột bên trái, bạn có thể bàn với thợ hoàn thiện, nhưng vẫn nên tìm và sửa nguồn ẩm trước.

Vì sao vữa trát mất bám và vì sao bê tông tách

Vữa trát mất bám thường do lúc trát: mặt bê tông trơn không được tạo nhám, không làm ẩm trước, trát quá dày một lần, hoặc vữa pha nhiều nước. Về sau, ẩm thấm kéo dài, nhiệt độ thay đổi theo mùa và rung động làm lớp vữa dần tách khỏi nền. Ở trần, trọng lượng vữa kéo xuống nên mất bám nhanh hơn tường. Vữa trát bong không nói gì về thép, nhưng một mảng vữa rộng rơi từ trần cao vẫn đủ gây thương tích, nên đừng coi nhẹ.

Bê tông bảo vệ bị tách là chuyện khác hẳn. Khi thép gỉ, lớp gỉ chiếm chỗ lớn hơn thép ban đầu, ép lên lớp bê tông bên ngoài. Vết nứt đầu tiên xuất hiện dọc theo thanh thép; khi nhiều thanh song song cùng gỉ, các vết nứt nối nhau thành một mặt tách nằm ngang ở cao độ của lớp thép. Lớp bê tông bên ngoài mặt tách ấy gõ vào nghe rỗng, cho dù bề mặt vẫn còn liền.

Hiểu như vậy để thấy vì sao vùng rỗng do bê tông tách thường có dạng dải theo thép, và vì sao nó thường rộng hơn nhiều so với chỗ đã thấy nứt hay vệt gỉ.

Nhà anh Tâm ở phường C: một buổi gõ trước khi sơn lại

Anh Tâm định sơn lại toàn bộ nhà phố ba tầng đã hơn hai mươi năm tuổi. Trước khi gọi thợ, anh dành một buổi chiều gõ trần các phòng theo cách ở trên. Phòng khách và phòng ngủ tầng hai có vài mảng rỗng loang tròn giữa trần, không nứt thẳng, không vệt gỉ, đúng chỗ từng bị thấm mái tôn trước khi đổ mái bê tông. Phòng ngủ tầng ba, ngay dưới sân thượng, có hai dải rỗng dài song song, mỗi dải kèm một vết nứt thẳng và vài chấm nâu.

Với hai phòng tầng hai, thợ hoàn thiện có thể cạo phần vữa bộp, trát lại đúng cách trước khi sơn. Với phòng tầng ba, anh Tâm hoãn phần sơn trần và mời kỹ sư kết cấu đến xem, kèm ảnh và đường bao chì. Kỹ sư xác nhận thép sàn mặt dưới đang gỉ do sân thượng thấm, đề nghị xử lý chống thấm sân thượng và sửa phần bê tông theo phương án riêng.

Buổi gõ này không tốn gì ngoài thời gian, nhưng giúp anh tránh được việc sơn đẹp lên một trần mà vài năm sau sẽ bong.

Lỗi hay gặp khi phát hiện vùng bộp

Đục hết chỗ bộp ra cho "sạch". Với vữa trát, cạo bỏ phần bộp là bình thường khi sửa. Với bê tông tách, đục phá lớp bảo vệ quanh thép chịu lực mà không có phương án có thể làm yếu cấu kiện và rơi mảng lớn. Phân biệt trước rồi mới làm.

Bơm keo, bắn vít giữ vữa bộp lại. Có thể tạm giữ lớp vữa không rơi, nhưng nếu nguyên nhân là bê tông tách thì đây là che đi vấn đề thép, và lỗ vít còn đưa ẩm vào.

Sơn bả đè lên. Lớp bả thêm trọng lượng lên lớp vữa đã mất bám, lại che vết nứt và vệt gỉ là những dấu hiệu bạn cần.

Chỉ gõ một chỗ đang nghi. Vùng rỗng do thép gỉ thường lặp lại ở những ô sàn, dầm có cùng điều kiện ẩm. Gõ thêm những chỗ tương tự trong nhà cho bức tranh đầy đủ hơn.

Tin vào một lần gõ duy nhất. Tai người chưa quen dễ nhầm, nhất là ở trần có lớp bả dày hoặc trần đã sơn nhiều lớp. Gõ lại vào một ngày khác, nhờ thêm một người nghe, và coi kết quả là gợi ý chứ không phải kết luận.

Khi tiếng bộp đi kèm dấu hiệu nguy hiểm

Đa số vùng rỗng cho bạn thời gian để mời người xem. Nhưng có những tổ hợp dấu hiệu cho thấy không nên chờ:

  • Vùng rỗng dạng dải nằm ở chân cột, đầu cột hoặc chỗ dầm gác lên cột.
  • Vùng rỗng mở rộng thấy rõ chỉ sau vài tuần.
  • Trần ở vùng rỗng võng xuống khi nhìn ngang bằng một sợi dây căng.
  • Gõ nhẹ mà có vụn bê tông, không phải vụn vữa, rơi xuống.
  • Vùng rỗng ở mặt dưới ban công, ô văng nhô ra lối đi.
  • Nghe tiếng răng rắc hoặc thấy vết nứt mới xuất hiện quanh vùng rỗng.

Gặp những trường hợp này: dừng gõ, dọn người và đồ ra khỏi khu vực bên dưới, chắn lối đi nếu vùng đó nằm ngoài nhà, gọi kỹ sư kết cấu đến sớm nhất có thể. Việc chống đỡ tạm phải do người có chuyên môn quyết định và thực hiện. Nếu có nguy cơ rơi vỡ ra lối đi chung, báo Uỷ ban nhân dân cấp xã để có biện pháp bảo đảm an toàn.

Câu nên hỏi kỹ sư sau khi gõ

Mang theo ảnh có đường bao chì, ngày gõ và các lần gõ lại. Một số câu hỏi giúp buổi xem có kết quả rõ ràng:

  • Vùng rỗng này là vữa trát hay bê tông bảo vệ, anh chị dựa vào đâu?
  • Nếu là bê tông tách, thép phía sau là thép chịu lực hay thép phân bố?
  • Có cần đục kiểm một điểm để xem thép không, và đục ở đâu cho an toàn?
  • Phần vữa trát bộp có thể giao cho thợ hoàn thiện cạo trát lại không, hay phải chờ xử lý kết cấu?
  • Có nên gõ dò thêm những khu vực khác cùng điều kiện ẩm không?

Câu thứ tư thường giúp chủ nhà tiết kiệm nhiều nhất: phần thuần hoàn thiện được làm ngay, phần liên quan đến thép được tách ra làm theo phương án, không phải chờ tất cả cùng lúc hoặc làm tất cả theo cách tốn kém nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tường gõ nghe bộp có nguy hiểm không?

Ở tường gạch, tiếng bộp thường là vữa trát mất bám, nguy hiểm chủ yếu là mảng vữa rơi. Nếu chỗ bộp nằm trên cột, dầm bê tông, có vết nứt thẳng hoặc vệt gỉ đi kèm thì có thể là bê tông bảo vệ bị tách, nên mời kỹ sư xem.

Gõ trần bằng búa có được không?

Chủ nhà không nên dùng búa sắt. Gõ mạnh có thể làm rơi mảng vữa hoặc mảng bê tông đang tách, nguy hiểm cho người gõ và người bên dưới. Đốt ngón tay hoặc cán gỗ gõ nhẹ là đủ để khoanh vùng sơ bộ.

Vùng bộp nhỏ bằng bàn tay có cần sửa không?

Nếu là vữa trát, không vết nứt, không vệt gỉ, có thể theo dõi và xử lý khi sửa nhà. Nếu có dấu hiệu bê tông tách thì kích thước nhỏ không có nghĩa là ít quan trọng, vì phần thép gỉ bên trong có thể dài hơn vùng bạn nghe thấy.

Vì sao trần mới trát lại vài năm đã bộp?

Hay gặp là do lúc trát không tạo nhám, không làm ẩm mặt bê tông, trát dày một lần, hoặc nguồn ẩm phía trên chưa được sửa. Cũng có trường hợp bê tông phía sau đã tách sẵn từ trước, lớp vữa mới bám lên nền không chắc.

Có cách nào kiểm tra kỹ hơn gõ tay không?

Kỹ sư có dụng cụ gõ chuyên dụng, máy dò thép, và có thể đục kiểm một điểm nhỏ để xem phía sau là vữa hay bê tông, thép thế nào. Với nhà có nhiều vùng rỗng, đây là cách để có kết luận chắc chắn.

Mua nhà cũ có nên tự gõ thử trần không?

Nên, nếu chủ nhà đồng ý và bạn làm nhẹ tay, an toàn. Vài phút gõ trần dưới khu vệ sinh, dưới sân thượng và mép dầm có thể cho bạn biết có nên mời kỹ sư khảo sát trước khi đặt cọc hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138