VungChac.comVững Chắc
Lún, nghiêng và móng nhà

Lún đều và lún lệch khác nhau thế nào: vì sao lún lệch mới là thứ làm nhà nứt

Nhà nào cũng lún một ít. Phân biệt lún đều và lún lệch qua vết nứt, cửa, nền và mạch tường giáp nhà bên, kèm bảng mức lo và việc nên làm cho chủ nhà.

An older Vietnamese man crouches beside the base of a townhouse wall, running his palm along a stepped hairline crack, low side angle, flat overcast daylight, grey plaster tones

Lún đều là cả ngôi nhà hạ xuống gần như cùng một lượng; lún lệch là chỗ này hạ nhiều hơn chỗ kia. Lún đều thường ít gây hại cho kết cấu, chỉ làm nhà thấp hơn mặt đường. Lún lệch mới là thứ bẻ cong khung nhà, sinh nứt chéo, kẹt cửa, nghiêng tường, và là lý do chính khiến chủ nhà phải gọi kỹ sư.

Phần dưới giải thích vì sao nhà nào cũng lún một ít, nhìn dấu hiệu nào để biết nhà mình đang lún đều hay lún lệch, bảng mức lo cho từng dấu hiệu, các tình huống hay sinh lún lệch trong nhà ở Việt Nam, và những lỗi đọc sai mà kỹ sư hay gặp khi được chủ nhà mời đến. Mọi mức nguy hiểm nêu ở đây là "thường gặp", vì nền đất mỗi nơi một khác và chỉ người xem tận nơi mới kết luận được.

Vì sao nhà nào cũng lún, và lún bao nhiêu là bình thường

Đất dưới móng không phải khối đá cứng. Khi xây nhà lên, trọng lượng tường, sàn, mái, đồ đạc và người ở ép xuống, các hạt đất xích lại gần nhau, nước trong lỗ rỗng bị đẩy ra. Đất bị nén thì mặt đất hạ xuống, móng hạ theo. Đó là lún, và với đất sét, đất pha, đất bồi ven sông thì lún là chuyện chắc chắn xảy ra, chỉ khác nhau ở mức độ và tốc độ.

Phần lớn độ lún xảy ra trong vài năm đầu sau khi xây. Đất cát lún nhanh, gần như xong ngay khi xây xong. Đất sét yếu, đất bùn ven sông, đất ruộng thì lún chậm, kéo dài nhiều năm, có nơi hơn chục năm, vì nước thoát ra khỏi đất sét rất chậm. Vì thế một căn nhà phố mười năm tuổi vẫn có thể tiếp tục hạ vài milimét mỗi năm mà không có gì bất thường.

Con số tuyệt đối không phải điều kỹ sư quan tâm nhất. Một căn nhà hạ đều mười centimet so với lúc mới xây thì phiền vì nước mưa tràn vào, nhưng khung nhà vẫn nguyên. Một căn nhà chỉ chênh hai ba centimet giữa đầu trước và đầu sau thì có thể đã nứt nhiều chỗ. Câu hỏi đúng không phải "nhà lún bao nhiêu" mà là "các điểm của nhà lún chênh nhau bao nhiêu, và có còn tăng không".

Lún đều: dấu hiệu nhận ra và khi nào vẫn có chuyện

Nhà thấp dần so với đường và nhà bên. Bậc thềm ngắn lại, mặt đường cao lên ngang hoặc quá cốt nền, nước mưa chảy ngược vào nhà. Nếu tường trong nhà không có vết nứt mới, cửa vẫn đóng mở nhẹ, thì đó thường là lún đều cộng thêm việc đường được nâng cốt nhiều lần.

Vết nứt ở chỗ nối với thứ không lún theo. Lún đều vẫn để lại dấu ở những chỗ nhà nối với bộ phận có móng riêng: bậc tam cấp xây sau, bể nước ngầm, nhà bên, cột cổng. Vết nứt nằm đúng ở mạch nối, thường thẳng và đều, là dấu hiệu hai khối đang lún khác nhau, không phải bản thân ngôi nhà bị bẻ.

Đường ống, hố ga bị kéo. Ống thoát nước đi từ trong nhà ra cống bị gãy hoặc tụt mối nối vì nhà hạ còn cống thì không. Nước rò ra lại làm mềm đất quanh móng, có thể biến lún đều thành lún lệch.

Khi nào lún đều vẫn đáng lo. Khi tốc độ không giảm theo thời gian, khi nhà mới xây vài năm đã hạ rõ rệt, hoặc khi nhà nằm trên đất ao hồ lấp. Lún đều kéo dài thường báo hiệu nền yếu, và nền yếu hiếm khi yếu đều ở mọi chỗ, nên sớm muộn sẽ sinh lún lệch.

Lún lệch làm khung nhà cong và nứt theo cách nào

Hình dung bức tường gạch như một tấm bánh quy dài đặt lên hai bàn tay. Hai tay hạ đều, tấm bánh nguyên vẹn. Một tay hạ, tay kia giữ nguyên, tấm bánh bị bẻ cong và gãy. Tường gạch, dầm, sàn bê tông cốt thép đều chịu uốn kém hơn chịu nén, nên chỉ cần một đầu móng hạ thêm vài centimet so với đầu kia là khung nhà phải biến dạng theo.

Vết nứt do lún lệch có hình dạng khá đặc trưng. Ở tường gạch, chúng thường chạy chéo, xiên khoảng bốn mươi lăm độ, đi qua góc cửa sổ, cửa đi, vì góc cửa là chỗ tường yếu nhất. Hướng của vết chéo cho biết phía nào đang lún: với kiểu lún một đầu hay gặp, vết nứt thường "leo lên" về phía phần móng đang hạ, còn đầu dưới của vết nằm về phía phần đứng yên. Đọc hướng chỉ là gợi ý ban đầu; kỹ sư sẽ đối chiếu thêm nhiều dấu hiệu khác. Ở tường xây theo mạch, vết nứt có thể đi theo bậc thang dọc mạch vữa.

Khi lún lệch lớn hơn, khung bê tông cũng lên tiếng: dầm nứt gần đầu gối, sàn có vết nứt chéo ở góc ô, cột ở tầng dưới nứt ngang. Lúc này không còn là chuyện thẩm mỹ. Nếu vết nứt mở rộng nhanh trong vài tuần, có tiếng răng rắc, cửa đột ngột kẹt cứng, thì cần rời khu vực đó, nhờ người có chuyên môn chống đỡ tạm và gọi kỹ sư kết cấu ngay.

Bảng đọc nhanh: dấu hiệu, kiểu lún, mức lo và việc nên làm

Bảng dưới gom các dấu hiệu chủ nhà hay thấy nhất. Mức lo là mức thường gặp, chưa thay được việc kỹ sư xem tận nơi.

Dấu hiệuThường làMức lo thường gặpViệc nên làm
Nhà thấp dần so với đường, tường không nứt mớiLún đều, cộng đường nâng cốtThấp với kết cấuLo thoát nước, chống tràn; theo dõi vài mùa mưa
Nứt thẳng ở mạch nối với bậc thềm, bể nước, nhà bênHai khối móng lún khác nhauThấp đến vừaĐánh dấu, đo độ rộng, xem có mở thêm không
Nứt chéo qua góc cửa ở tường gạch, cùng một phía nhàLún lệchVừaGhi nhật ký, chụp ảnh định kỳ, hẹn kỹ sư
Nhiều cửa cùng một phía kẹt, nền dốc thấy rõLún lệch đáng kểVừa đến caoMời kỹ sư khảo sát, đo cao độ nền
Dầm, cột nứt; vết nứt mở rộng trong vài tuầnLún lệch đang tiếp diễnCaoRời khu vực, chống đỡ tạm do người có chuyên môn làm, gọi kỹ sư ngay
Tường nghiêng ra ngoài, tách khỏi khung, có tiếng kêuLún lệch lớn hoặc mất ổn định cục bộRất caoRa khỏi nhà, báo UBND cấp xã nếu có nguy cơ sập

Một dấu hiệu riêng lẻ ít khi nói lên tất cả. Kỹ sư sẽ ghép nhiều dấu hiệu lại: vết nứt ở đâu, cửa nào kẹt, nền dốc về đâu. Nếu tất cả cùng chỉ về một góc nhà, khả năng cao móng góc đó đang lún nhiều hơn.

Những tình huống hay sinh lún lệch ở nhà ở

Lún lệch hiếm khi tự nhiên mà có. Thường là một trong các nguyên nhân sau, hoặc vài nguyên nhân cộng lại:

  • Nền đất dưới nhà không đồng nhất: nửa nhà trên đất thịt cũ, nửa trên phần ao, mương, hố rác được lấp. Rất phổ biến ở nhà phố xây trên đất chia lô từ ruộng, vườn.
  • Tải trọng không đều: phía sau nhà nâng thêm tầng, xây bể nước trên mái một góc, hay phần trước chỉ một tầng làm cửa hàng, phần sau ba bốn tầng.
  • Móng không cùng loại hoặc không cùng thời điểm: nhà cũ móng gạch, phần cơi nới móng bê tông; nhà chính có cọc, nhà phụ phía sau thì không.
  • Nước làm mềm đất cục bộ: ống cấp thoát nước rò lâu năm, bể phốt nứt, mái hắt đổ nước xuống một chân tường.
  • Tác động từ bên cạnh: nhà bên đào móng sâu, ép cọc, hạ mực nước ngầm khi thi công tầng hầm, làm đất phía giáp ranh dịch chuyển.
  • Cây lớn sát nhà: rễ hút nước làm đất sét co lại vào mùa khô, nhất là ở chân tường gần gốc cây.

Biết nguyên nhân giúp bạn trả lời được câu hỏi đầu tiên kỹ sư sẽ hỏi: nhà đã có thay đổi gì, bên cạnh có công trình gì, từ khi nào thấy nứt. Ghi những điều này ra giấy trước buổi khảo sát sẽ rút ngắn rất nhiều thời gian chẩn đoán.

Áp vào nhà mình: phân biệt lún đều và lún lệch bằng quan sát

Lấy ví dụ nhà phố anh Tâm, ba tầng, mười hai năm tuổi, phía sau từng là mương thoát nước được lấp. Anh có thể làm các bước sau mà không cần dụng cụ đặc biệt:

  1. Đi một vòng trong nhà, đánh dấu vị trí mọi vết nứt lên một tờ sơ đồ mặt bằng vẽ tay. Ghi hướng của vết nứt: thẳng đứng, ngang hay chéo, chéo lên về phía nào.
  2. Thử đóng mở từng cửa, ghi cửa nào kẹt, kẹt ở cạnh trên hay cạnh dưới, phía bản lề hay phía khoá.
  3. Đặt một viên bi hoặc một chai nước tròn lên nền ở vài phòng xem nó lăn về hướng nào. Lăn đều một hướng trên nhiều phòng là dấu hiệu nền dốc thật, không phải do một viên gạch lát lệch.
  4. Nhìn mạch giáp giữa nhà mình với nhà hai bên và với bậc thềm: mạch có hở rộng hơn ở đầu này so với đầu kia không.
  5. Ghép các ghi chép lại. Nếu vết nứt, cửa kẹt và chiều lăn cùng chỉ về phía sau nhà, như trường hợp anh Tâm, thì nhiều khả năng phần phía sau trên đất mương lấp đang lún nhiều hơn.
  6. Mang sơ đồ, ảnh và ghi chép đó đến buổi gặp kỹ sư. Đừng tự kết luận và tự đục chân móng để "xem thử".

Quan sát kiểu này không đo được độ lún, chỉ giúp nhận ra hướng và vùng có vấn đề. Muốn biết chênh bao nhiêu và còn tăng không thì cần đo cao độ bằng máy, việc của đơn vị khảo sát.

Lỗi hay gặp khi chủ nhà tự đọc chuyện lún

Thấy nhà thấp hơn đường liền nghĩ móng hỏng. Rất nhiều trường hợp chỉ là đường được nâng cốt qua nhiều lần làm lại. Hỏi hàng xóm cũ xem mặt đường đã nâng bao nhiêu lần trước khi lo về móng.

Trám vết nứt rồi coi như xong. Trám, sơn lại khi chưa biết lún đã dừng hay chưa thì vừa tốn tiền vừa xoá mất dấu vết kỹ sư cần đọc. Nên theo dõi đủ lâu, ít nhất qua một mùa mưa và một mùa khô, rồi mới tính chuyện hoàn thiện.

Chỉ nhìn vết nứt to nhất. Vết to nhất có khi là vết cũ đã ổn định, còn vết nhỏ mới xuất hiện ở tầng trên mới cho biết lún đang tiếp diễn. Ghi đủ, đừng chọn lọc.

Đổ lỗi ngay cho nhà bên. Nhà bên thi công có thể là nguyên nhân, nhưng cũng có thể chỉ là thời điểm bạn bắt đầu để ý. Ảnh chụp hiện trạng trước khi nhà bên khởi công là bằng chứng quý nhất; không có ảnh thì kết luận khó hơn nhiều.

Tự kê, tự đục để chỉnh nền. Đục chân tường, đào sát móng để xem tận mắt có thể làm yếu thêm đúng chỗ đang lún. Việc mở móng để kiểm tra cần kỹ sư chỉ định vị trí và cách chống đỡ.

Câu hỏi thường gặp

Nhà lún đều thì có cần gia cố móng không?

Thường là không, nếu tường không có vết nứt mới, cửa đóng mở bình thường và độ lún đã chậm lại. Việc cần làm là xử lý thoát nước, nâng cốt cửa, chống tràn. Nếu lún vẫn nhanh sau nhiều năm thì nên mời kỹ sư xem nền.

Làm sao biết vết nứt là do lún lệch hay do co ngót vữa?

Vết co ngót thường mảnh như sợi tóc, phân bố lung tung như mạng nhện, không theo hướng nhất định. Vết do lún lệch thường chéo, tập trung ở một phía nhà, đi qua góc cửa và có thể rộng dần theo thời gian.

Nhà mới xây hai năm đã lún lệch thì lỗi của ai?

Chưa thể nói ngay. Có thể do khảo sát nền thiếu, chọn móng không hợp, thi công sai, hoặc tác động từ công trình bên cạnh. Cần kỹ sư khảo sát và đối chiếu bản vẽ, nhật ký thi công trước khi bàn chuyện trách nhiệm.

Lún lệch bao nhiêu thì nguy hiểm?

Không có một con số chung cho mọi nhà. Mức cho phép phụ thuộc loại kết cấu, khoảng cách giữa các móng và vật liệu tường. Chủ nhà nên quan tâm đến tốc độ tăng và các dấu hiệu trên dầm, cột; con số cụ thể do kỹ sư kết cấu quyết định.

Nhà lún lệch có ở tiếp được không?

Phần lớn trường hợp vẫn ở được trong lúc theo dõi và chờ khảo sát. Ngoại lệ là khi dầm, cột nứt, vết nứt mở nhanh, tường nghiêng tách khỏi khung hay có tiếng răng rắc: khi đó nên ra khỏi khu vực và gọi kỹ sư ngay.

Lún lệch có tự dừng lại không?

Nhiều khi có. Khi đất đã nén xong dưới tải trọng hiện tại, lún chậm dần rồi gần như dừng. Nhưng nếu nguyên nhân còn đó, như ống nước rò hay nhà bên đang đào, thì lún sẽ tiếp tục cho tới khi nguyên nhân được xử lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138