Kiểm định chất lượng nhà ở là dùng các phép đo và thử nghiệm để trả lời những câu hỏi cụ thể về kết cấu: bê tông còn chắc tới đâu, thép còn bao nhiêu, nhà có đang lún, nghiêng thêm không. Mỗi phép thử chỉ trả lời được một phần. Không có phép nào một mình nói được ngôi nhà có an toàn hay không; kỹ sư phải ghép nhiều kết quả với quan sát hiện trường mới ra kết luận.
Biết từng phép thử làm gì giúp bạn đọc được báo giá kiểm định, hiểu vì sao có phép thử phải khoan đục, và tránh hai kiểu lỗi: đặt quá ít phép thử nên kết luận yếu, hoặc đặt quá nhiều thứ không liên quan đến câu hỏi mình cần trả lời.
Kiểm định khác buổi khảo sát ở chỗ nào
Buổi khảo sát là nhìn, nghe, đo bằng dụng cụ cầm tay và đưa nhận định ban đầu. Kiểm định đi xa hơn: có đề cương nêu rõ mục đích, phạm vi, phép thử, số lượng vị trí, và kết thúc bằng một báo cáo có đánh giá về khả năng chịu lực hoặc mức độ an toàn của bộ phận được kiểm. Kiểm định do tổ chức có năng lực phù hợp thực hiện, người chủ trì có chứng chỉ hành nghề trong lĩnh vực tương ứng.
Điểm mấu chốt là kiểm định luôn bắt đầu từ câu hỏi. "Nhà mình có ổn không" là câu quá rộng. Câu hỏi đúng thường là: móng và cột hiện tại có chịu thêm được một tầng không; sàn tầng hai bị nứt có còn dùng làm kho được không; nhà nghiêng có đang tiếp diễn không; sau đám cháy, dầm tầng trệt còn dùng được không. Câu hỏi khác nhau dẫn tới bộ phép thử khác nhau.
Vì vậy, trước khi so báo giá giữa các đơn vị, hãy chắc rằng bạn và họ đang nói cùng một câu hỏi. Hai báo giá chênh nhau nhiều lần đôi khi chỉ vì một bên hiểu là kiểm cả nhà, bên kia hiểu là kiểm một khu vực có vết nứt.
Bảng các phép thử thường gặp khi kiểm định nhà ở
Bảng dưới gom các phép thử hay có trong đề cương kiểm định nhà ở riêng lẻ. Cột giới hạn là chỗ chủ nhà hay hiểu sai nhất:
| Phép thử | Trả lời câu hỏi gì | Có đục, khoan không | Giới hạn cần biết |
|---|---|---|---|
| Súng bật nẩy | Độ cứng bề mặt, ước lượng cường độ bê tông | Không | Chỉ đo lớp ngoài, sai lệch lớn nếu dùng một mình |
| Siêu âm bê tông | Độ đặc chắc, vùng rỗng, nứt bên trong | Không | Cần mặt phẳng, kết quả phải hiệu chỉnh |
| Khoan lấy lõi bê tông | Cường độ chịu nén thật của bê tông | Có, lỗ nhỏ | Số mẫu ít, phải chọn vị trí tránh thép chủ |
| Máy dò thép | Vị trí, khoảng cách thanh thép, lớp bê tông bảo vệ | Không | Khó đọc khi thép dày đặc hoặc có lưới kim loại |
| Đục kiểm tra thép | Đường kính còn lại, mức rỉ thật của thép | Có, một vùng nhỏ | Phải vá lại đúng cách sau khi xem |
| Thử độ sâu cacbonat hoá | Lớp bê tông còn bảo vệ thép khỏi rỉ hay không | Có, trên mẫu hoặc lỗ đục | Kết quả theo điểm, cần nhiều vị trí |
| Đo lún bằng mốc quan trắc | Nhà có đang lún, lún đều hay lệch | Gắn mốc nhỏ vào chân cột, tường | Cần nhiều chu kỳ đo mới có ý nghĩa |
| Đo nghiêng bằng máy chuyên dụng | Độ nghiêng tổng thể công trình | Không | Một lần đo chỉ cho trạng thái hiện tại |
| Khoan khảo sát địa chất bổ sung | Nền đất dưới móng chịu được bao nhiêu | Có, ngoài sân hoặc sát móng | Khó làm trong nhà phố chật, cần mặt bằng |
Trong một ngôi nhà phố bình thường, đề cương hay gồm vài phép không phá huỷ ở nhiều vị trí, kèm một số ít mẫu khoan hoặc điểm đục để hiệu chỉnh. Kỹ sư chọn vị trí, chủ nhà không nên tự chỉ định.
Vì sao chỉ bắn súng bật nẩy thì chưa đủ
Súng bật nẩy nhanh, rẻ, không làm hỏng gì nên rất hay được dùng. Thiết bị này đo độ nẩy của một quả nặng đập vào mặt bê tông, từ đó suy ra độ cứng bề mặt. Vấn đề là bề mặt bê tông cũ thường đã cứng lên do cacbonat hoá, hoặc mềm đi do ẩm, do lớp trát. Kết quả có thể cao hơn hoặc thấp hơn bên trong khá nhiều.
Vì thế, kỹ sư thường dùng súng bật nẩy để quét nhiều điểm, tìm vùng yếu, rồi khoan lấy vài lõi ở vùng đại diện để có cường độ thật và hiệu chỉnh lại các số đo bề mặt. Siêu âm được dùng song song để biết bê tông bên trong có đặc không. Ba phép thử ghép lại mới cho bức tranh đủ tin cậy.
Nếu báo cáo chỉ có súng bật nẩy mà đưa ra kết luận chắc nịch về khả năng nâng tầng, bạn nên hỏi lại cơ sở. Không phải kết luận đó sai, nhưng bạn cần biết nó dựa trên dữ liệu gì và mức tin cậy tới đâu trước khi bỏ tiền xây thêm.
Phép thử có khoan, đục: chủ nhà cần biết gì trước
Khoan lõi và đục kiểm tra thép làm hỏng một phần nhỏ kết cấu, có tiếng ồn, bụi và nước. Trước khi đồng ý, bạn nên nắm rõ những điểm sau:
- Vị trí khoan, đục do kỹ sư chọn dựa trên máy dò thép, tránh cắt vào thanh thép chủ chịu lực.
- Số lượng mẫu ghi rõ trong đề cương, không khoan thêm tuỳ hứng tại hiện trường mà không thông báo.
- Lỗ khoan, chỗ đục phải được vá lại bằng vật liệu phù hợp ngay sau khi lấy mẫu, ai vá, vá bằng gì cần thống nhất trước.
- Đồ đạc quanh vị trí cần chuyển đi hoặc che kín, khoan lõi dùng nước làm mát nên sàn sẽ ướt.
- Với nhà liền kề, tường chung hay ranh giới, cần báo hàng xóm vì tiếng khoan truyền sang rất rõ.
- Ở cột, dầm đang có dấu hiệu yếu, có thể phải chống đỡ tạm trước khi đục; việc này do người có chuyên môn quyết định và làm.
- Chụp ảnh từng vị trí trước và sau khi vá để đối chiếu khi nhận báo cáo.
Đừng để thợ của mình đục sẵn trước cho đỡ tốn thời gian. Đục sai chỗ hoặc đục quá rộng làm hỏng đúng vùng kỹ sư cần đánh giá, và có thể làm yếu thêm bộ phận chịu lực.
Đo lún và nghiêng: vì sao kết quả cần thời gian
Một lần đo nghiêng chỉ cho biết nhà đang lệch bao nhiêu so với phương thẳng đứng vào hôm đo. Nó không nói được nhà nghiêng từ lúc xây, nghiêng sau một trận ngập, hay đang nghiêng thêm mỗi tháng. Chính câu hỏi "có đang tiếp diễn không" mới quyết định có phải xử lý móng gấp hay không.
Vì thế, khi nghi lún còn tiếp diễn, kỹ sư thường đề nghị gắn mốc quan trắc lên chân cột hoặc chân tường, đo cao độ các mốc theo chu kỳ, ví dụ vài tuần một lần trong giai đoạn đầu rồi thưa dần. So các chu kỳ với nhau mới biết mốc nào đang đi xuống và nhanh hay chậm. Thời gian theo dõi có khi kéo dài vài tháng.
Chủ nhà hay sốt ruột ở giai đoạn này. Nhưng gia cố móng khi chưa biết lún đã dừng hay chưa có thể là làm thừa, hoặc tệ hơn là làm chưa đủ. Trong lúc chờ, bạn giữ nguyên các mốc, không để thợ đụng vào, và báo ngay cho kỹ sư nếu thấy dấu hiệu thay đổi nhanh như vết nứt mới hay cửa kẹt đột ngột.
Chọn phạm vi kiểm định theo mục đích
Cùng một ngôi nhà, mục đích khác nhau thì phạm vi kiểm định khác nhau. Bảng dưới là cách phân chia thường gặp, kỹ sư sẽ điều chỉnh theo hiện trạng:
| Mục đích | Phạm vi thường đủ | Có thể cần thêm |
|---|---|---|
| Mua nhà cũ | Khảo sát toàn nhà, đo nghiêng, dò thép và súng bật nẩy vài điểm | Khoan lõi nếu nghi bê tông kém |
| Nâng tầng, cơi nới | Xác định kích thước và thép cột, dầm, móng; cường độ bê tông có khoan lõi | Khảo sát địa chất, đào hố kiểm tra móng |
| Nhà bên thi công | Ghi nhận hiện trạng chi tiết trước khởi công, mốc theo dõi | Đo lặp trong và sau thi công |
| Sau cháy | Đánh giá vùng bị nhiệt, đục kiểm tra bê tông và thép ở vùng nặng | Khoan lõi so sánh vùng cháy và vùng không cháy |
| Có vết nứt lớn, lún nghiêng | Sơ đồ vết nứt, đo nghiêng, mốc quan trắc lún | Khảo sát nền móng, địa chất |
Khi đơn vị kiểm định gửi đề cương, bạn đặt nó cạnh bảng này và hỏi: phép thử nào trả lời câu hỏi của mình, phép nào chỉ để cho đủ. Câu trả lời rõ ràng là dấu hiệu tốt.
Lỗi hay gặp khi đặt kiểm định
Phần lớn báo cáo kiểm định kém giá trị không phải vì đơn vị làm ẩu, mà vì đề bài từ đầu đã lệch. Những lỗi sau gặp nhiều nhất ở nhà ở riêng lẻ:
- Đặt kiểm định với mục đích chung chung, nên phạm vi không bám câu hỏi thật của chủ nhà như nâng tầng hay xử lý lún.
- So báo giá chỉ theo tổng tiền, không so số vị trí thử, số mẫu khoan và việc có quan trắc lún hay không.
- Không cho đào hố kiểm tra móng hay khoan mẫu vì sợ hỏng nhà, rồi lại muốn báo cáo kết luận chắc chắn về móng.
- Sửa sang, trát lại, ốp lát kín các vết nứt ngay trước ngày kiểm định, làm mất dấu vết cần đọc.
- Không cung cấp lịch sử sửa chữa, nhất là các lần xây thêm tường hoặc đổ thêm sàn trên kết cấu cũ.
- Chấp nhận một báo cáo không có phụ lục ảnh, biên bản lấy mẫu và phiếu thí nghiệm.
- Đặt quan trắc lún nhưng chỉ đo một hai lần rồi dừng vì thấy tốn thời gian.
Cách tránh đơn giản: viết ra giấy câu hỏi mình cần trả lời, đưa cho đơn vị kiểm định trước khi họ lập đề cương, và đề nghị họ giải thích phép thử nào phục vụ câu hỏi nào.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm định nhà ở có bắt buộc phải khoan lấy mẫu không?
Không bắt buộc trong mọi trường hợp. Với mục đích chỉ đánh giá hiện trạng chung, nhiều khi phép thử không phá huỷ là đủ. Khi cần kết luận về khả năng chịu thêm tải như nâng tầng, kỹ sư thường cần vài mẫu khoan để có cường độ thật.
Khoan lấy lõi có làm yếu cột, dầm không?
Lỗ khoan nhỏ, vị trí được chọn tránh thép chủ và vùng chịu lực lớn nhất, sau đó vá lại bằng vật liệu phù hợp nên ảnh hưởng thường không đáng kể. Với bộ phận đang có dấu hiệu yếu, kỹ sư có thể chọn chỗ khác hoặc chống đỡ tạm trước khi khoan.
Quan trắc lún nhà phải đo trong bao lâu?
Tuỳ tình trạng, thường ít nhất vài chu kỳ đo trong vài tháng mới thấy được xu hướng. Nếu nhà bên đang thi công, việc đo thường kéo dài suốt thời gian họ làm phần móng và một thời gian sau đó. Kỹ sư quyết định lịch đo cụ thể.
Có thể tự mua súng bật nẩy về đo nhà mình không?
Về kỹ thuật thì mua được, nhưng con số tự đo khó dùng vì cần hiệu chỉnh, cần chọn điểm, cần hiểu ảnh hưởng của lớp trát và độ ẩm. Kết quả đó cũng không có giá trị như một báo cáo kiểm định khi làm việc với nhà thầu hay cơ quan quản lý.
Kiểm định xong bao lâu thì có báo cáo?
Phần đo tại hiện trường có thể xong trong một vài ngày với nhà phố, nhưng mẫu khoan cần thí nghiệm, số liệu cần tính toán nên báo cáo thường mất thêm một đến vài tuần. Nếu có quan trắc lún, báo cáo cuối phải chờ đủ chu kỳ đo.