VungChac.comVững Chắc
Lún, nghiêng và móng nhà

Móng bè cho nhà trên đất yếu: hiểu đúng, ba hiểu lầm và dấu hiệu bất thường

Móng bè là tấm bê tông cốt thép liền dưới cả nhà, hay dùng trên đất yếu. Ba hiểu lầm phổ biến, lý do nhà móng bè vẫn nghiêng và dấu hiệu nên gọi kỹ sư.

A Vietnamese family stands at the edge of a newly poured concrete raft slab covering a whole plot, viewed from a neighbouring rooftop, overcast sky, wet grey concrete

Móng bè là một tấm bê tông cốt thép liền khối trải dưới gần như toàn bộ mặt bằng nhà, có khi kèm các dầm sườn. Nó dùng khi đất yếu đến mức móng đơn, móng băng phải mở rộng gần chạm nhau. Móng bè giảm lún lệch rất tốt nhờ cả nhà đứng trên một tấm, nhưng nó vẫn lún, và khi tải hay đất không đều thì cả khối nhà có thể nghiêng như một chiếc thuyền.

Vì cái tên gợi hình ảnh chiếc bè nổi trên nước, nhiều chủ nhà nghĩ móng bè là "không bao giờ lún". Bài này nói rõ móng bè làm việc ra sao, ba hiểu lầm phổ biến, vì sao nhà móng bè vẫn có thể nghiêng, những dấu hiệu nên chú ý và các câu nên hỏi kỹ sư. Nội dung ở mức nguyên lý để chủ nhà hiểu ngôi nhà mình, không thay cho tính toán thiết kế.

Móng bè làm việc thế nào

Đất yếu không chịu được áp lực lớn. Cách đơn giản để giảm áp lực là trải tải trọng ra diện tích lớn nhất có thể, giống như đi trên bùn bằng tấm ván thay vì bằng gót giày. Móng bè làm đúng việc đó: toàn bộ trọng lượng ngôi nhà được tấm móng trải ra cả mặt bằng, áp lực lên đất nhỏ hơn nhiều so với khi dồn vào từng móng đơn.

Tấm móng bè cũng rất cứng. Các cột đứng trên cùng một tấm, nên khi đất dưới một góc yếu hơn, phần còn lại của tấm sẽ đỡ giúp. Cột này khó lún riêng so với cột kia, vết nứt kiểu lún lệch giữa hai cột ít gặp hơn hẳn. Đó là lý do móng bè hay được chọn cho nhà phố trên đất ruộng, đất bồi ven sông, hay nhà có tầng hầm.

Móng bè có nhiều hình thức: bản phẳng dày đều, bản có dầm sườn chạy theo trục cột, bản có phần dày thêm dưới chân cột. Ở nhà có tầng hầm, bản đáy tầng hầm chính là móng bè, đồng thời làm sàn hầm và chống nước ngầm. Bản vẽ kết cấu sẽ cho biết nhà bạn thuộc kiểu nào; đừng đoán chỉ vì nền tầng trệt là bê tông dày.

Ba hiểu lầm phổ biến về móng bè

Hiểu lầm một: móng bè thì không lún. Móng bè vẫn lún, có khi lún nhiều centimet trên đất rất yếu, vì cả lớp đất dày bên dưới bị nén. Điều móng bè làm tốt là giữ cho lún tương đối đều, không phải làm cho hết lún. Nhà móng bè xây trên đất ruộng có thể thấp dần so với đường trong nhiều năm mà không nứt, đó là lún đều.

Hiểu lầm hai: nền bê tông dày là móng bè. Nhiều nhà đổ một lớp bê tông nền dày ở tầng trệt, có lưới thép, nhưng đó chỉ là nền, không liên kết với cột và không được tính để gánh nhà. Nếu nhà có cột đứng trên móng đơn, móng băng bên dưới lớp nền đó, thì nhà đó không phải nhà móng bè.

Hiểu lầm ba: móng bè thay được móng cọc ở mọi nơi. Khi lớp đất yếu quá dày, nhà quá cao hoặc nhà bên cạnh có móng cọc sâu, móng bè có thể lún quá mức cho phép hoặc lún khác nhiều so với nhà bên. Lúc đó kỹ sư có thể chọn móng cọc, hay kết hợp bè trên cọc. Chọn móng phải dựa vào khảo sát địa chất, không dựa vào giá thành hay thói quen của thợ.

Vì sao nhà móng bè vẫn có thể nghiêng

Vì móng bè cứng, khi có lún lệch thì cả khối nhà thường nghiêng như một khối chứ không vặn vẹo từng phần. Kết quả là nhà có thể nghiêng thấy rõ mà tường bên trong lại ít nứt. Chủ nhà dễ chủ quan vì "nhà không nứt gì cả", trong khi khe giữa nhà mình và nhà bên đang hẹp dần.

Nguyên nhân thường gặp đầu tiên là tải trọng lệch: cầu thang, thang máy, bể nước, tường dày dồn về một phía; hoặc phần trước nhà ít tầng hơn phần sau. Trọng tâm của khối nhà không nằm giữa tấm móng, nên phía nặng hơn lún nhiều hơn. Thứ hai là đất không đều dưới tấm: một góc là ao lấp, góc kia đất thịt. Thứ ba là tác động bên cạnh: nhà bên ép cọc, đào hầm, hạ mực nước ngầm làm đất phía giáp ranh lún thêm.

Nhà phố hẹp, cao trên móng bè là trường hợp đáng để ý nhất. Tấm móng chỉ rộng bốn năm mét nhưng thân nhà cao mười lăm, hai mươi mét. Một chút chênh lún giữa hai mép tấm đã tạo ra độ lệch đáng kể ở đỉnh. Nếu bạn đang ở nhà như vậy, việc đo nghiêng định kỳ vài năm một lần là thói quen nên có.

Dấu hiệu ở nhà móng bè và cách hiểu

Vì nhà móng bè ít nứt hơn, các dấu hiệu bất thường thường nằm ở hình học của cả khối nhà chứ không ở vết nứt. Bảng dưới là các dấu hiệu thường gặp.

Dấu hiệuThường làMức lo thường gặpViệc nên làm
Nhà thấp dần so với đường, không nứtLún đều của cả tấmThấp với kết cấuXử lý thoát nước, chống tràn, theo dõi
Khe với nhà bên hẹp dần lên trên, nhà ít nứtCả khối nghiêng về phía đóVừa đến caoĐo nghiêng, mời kỹ sư, cân nhắc quan trắc
Nứt ở mạch nối giữa nhà và bậc thềm, nhà bênKhối nhà lún khác bộ phận xung quanhThấpTheo dõi, xử lý kín nước
Thấm nước qua sàn hầm hoặc chân tường hầm tăngBản móng nứt hoặc mạch ngừng thi công hởVừaMời kỹ sư xem nguyên nhân nứt
Nghiêng tăng trong vài tuần, có tiếng kêu, nứt cột tầng dướiLún đang diễn ra nhanhRất caoRời nhà, báo kỹ sư và UBND cấp xã

Với nhà móng bè, dụng cụ hữu ích nhất của chủ nhà không phải thước đo vết nứt mà là ảnh chụp khe giữa hai nhà từ cùng một vị trí, và một vài lần đo nghiêng có ghi số. So sánh qua các năm sẽ cho bạn biết khối nhà có đang thay đổi hay không.

Câu hỏi nên hỏi kỹ sư về nhà móng bè

Gia đình anh Tùng ở một căn nhà phố năm tầng móng bè trên đất ruộng cũ. Nhà bên vừa khởi công và sẽ ép cọc. Đây là những câu anh nên hỏi, và bạn có thể áp cho nhà mình:

  • Theo hồ sơ, móng nhà là bản phẳng hay có dầm sườn, dày bao nhiêu, đặt ở độ sâu nào?
  • Độ lún dự kiến khi thiết kế là bao nhiêu, nhà đã lún được bao nhiêu so với lúc xây xong?
  • Nhà hiện có nghiêng không, cần đo ở những điểm nào làm mốc trước khi nhà bên thi công?
  • Ép cọc hoặc đào móng nhà bên có thể ảnh hưởng thế nào tới một nhà móng bè như nhà này?
  • Có nên đề nghị quan trắc lún và nghiêng trong suốt thời gian nhà bên thi công không, ai thực hiện?
  • Nếu sau này muốn thêm tầng hoặc đặt bể nước lớn trên mái, móng bè còn dư khả năng chịu lực không?

Câu thứ ba và thứ năm quan trọng nhất khi có công trình bên cạnh. Số liệu đo trước khi nhà bên khởi công là căn cứ duy nhất đáng tin để biết sau này ngôi nhà có thay đổi gì. Thiếu số liệu ban đầu, mọi tranh luận về sau chỉ còn dựa vào trí nhớ.

Nhà móng bè có tầng hầm: nước ngầm là chuyện cần để mắt

Ở nhà có tầng hầm, móng bè đồng thời là đáy hầm. Nó không chỉ gánh nhà mà còn chịu áp lực nước ngầm đẩy từ dưới lên và từ bên hông vào. Mùa mưa, mực nước ngầm dâng, áp lực tăng; mùa khô, nước rút. Thiết kế đã tính những việc này, nhưng tầng hầm vẫn là phần nhạy cảm nhất của một ngôi nhà móng bè.

Dấu hiệu nên chú ý đầu tiên là thấm. Thấm nhẹ ở mạch ngừng thi công giữa đáy và tường hầm khá thường gặp và thường xử lý được bằng chống thấm. Nhưng thấm mới xuất hiện ở giữa sàn hầm, vết nứt sàn hầm có nước rỉ ra, hay nước mang theo cát và bùn đục, là dấu hiệu cần kỹ sư xem ngay, vì nó có thể cho thấy bản móng đã nứt hoặc đất bên dưới đang bị cuốn đi.

Dấu hiệu thứ hai là sàn hầm phồng lên hoặc nứt kiểu mu rùa ở giữa nhịp sau một đợt mưa dài. Với nhà ít tầng có hầm rộng, trọng lượng nhà có khi chưa đủ lớn so với lực đẩy nổi của nước. Chủ nhà không tự khoan sàn hầm để "xả áp", vì có thể mở đường cho nước và đất chảy vào. Hãy ghi lại hiện tượng, chụp ảnh, và gọi người có chuyên môn.

Lỗi hay gặp với nhà móng bè

Khoan, cắt bản móng để đặt bể, đi ống. Bản móng bè là kết cấu chịu lực chính. Cắt một lỗ lớn để làm hố thang máy, bể nước sau khi đã xây là thay đổi kết cấu, cần kỹ sư tính và chỉ định. Ở nhà có tầng hầm, cắt bản đáy còn có thể mở đường cho nước ngầm.

Thêm tải lệch về một phía. Đặt bể nước lớn, xây thêm tầng tum, hồ cá cảnh nặng ở một góc mái làm trọng tâm dịch chuyển. Với nhà phố hẹp móng bè, đây là cách dễ nhất để kích hoạt nghiêng.

Chủ quan vì nhà không nứt. Như đã nói, nhà móng bè nghiêng mà ít nứt. Hãy nhìn khe giữa các nhà và đo nghiêng, đừng chỉ nhìn tường.

Bơm hút nước ngầm liên tục ở tầng hầm. Hút nước ngầm kéo dài có thể làm đất dưới móng và quanh nhà nén thêm. Nếu tầng hầm phải bơm nước thường xuyên, nên tìm nguyên nhân thấm và hỏi kỹ sư.

Tôn nền tầng trệt dày trên bản móng. Mỗi lần đường nâng cốt, chủ nhà lại đổ thêm vài chục centimet vật liệu lên mặt móng bè để nâng nền. Tải thêm này không nhỏ và thường không đều. Hỏi kỹ sư trước, cân nhắc vật liệu nhẹ.

Câu hỏi thường gặp

Móng bè có bị lún không?

Có. Móng bè vẫn lún theo lớp đất bên dưới, có khi khá nhiều trên đất yếu. Ưu điểm của nó là lún tương đối đều, ít gây nứt kiểu lún lệch. Độ lún dự kiến và mức cho phép do kỹ sư tính khi thiết kế.

Nhà móng bè bị nghiêng có sửa được không?

Có những biện pháp kỹ thuật như bổ sung cọc phía lún nhiều, xử lý nền, giảm tải phía nặng. Biện pháp nào phù hợp phụ thuộc mức nghiêng, nguyên nhân và điều kiện xung quanh, cần khảo sát kỹ và đơn vị chuyên môn thực hiện.

Móng bè hay móng cọc tốt hơn cho nhà phố?

Phụ thuộc chiều dày lớp đất yếu, chiều cao nhà và nhà bên cạnh. Khi lớp đất yếu mỏng và nhà không quá cao, móng bè có thể đủ. Khi đất yếu dày hoặc nhà cao, móng cọc thường an toàn hơn. Kỹ sư quyết định dựa trên khảo sát địa chất.

Làm sao biết nhà mình có phải móng bè không?

Xem bản vẽ kết cấu, phần mặt bằng móng: móng bè thể hiện là một bản liền phủ cả mặt bằng. Không có bản vẽ thì hỏi người thiết kế, người xây. Lớp nền bê tông dày ở tầng trệt chưa chắc là móng bè.

Nhà bên ép cọc có ảnh hưởng nhà móng bè không?

Có thể. Ép cọc làm đất xung quanh bị đẩy và rung, đào hố móng sâu hay hạ nước ngầm làm đất phía giáp ranh lún thêm. Nhà móng bè dễ nghiêng cả khối về phía đó. Nên đo hiện trạng và đề nghị quan trắc trước khi nhà bên thi công.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138