VungChac.comVững Chắc
Lún, nghiêng và móng nhà

Nhà móng cọc vẫn bị lún: cọc ép, cọc khoan nhồi, cọc tre và những chỗ hay hỏng

Có cọc chưa chắc đã hết lún. Cách móng cọc làm việc, điểm yếu của cọc ép, cọc khoan nhồi, cọc tre, ma sát âm và hồ sơ cọc chủ nhà nên giữ lại.

A hydraulic pile press rig pushing a square concrete pile into soft ground between two narrow houses, a Vietnamese worker watching from the side, dusk light, muted blue tones

Móng cọc truyền tải trọng nhà xuống lớp đất tốt ở sâu bên dưới, nên thường lún ít hơn nhiều so với móng nông trên đất yếu. Nhưng nhà có cọc vẫn có thể lún, thậm chí lún lệch, khi cọc quá ngắn chưa tới lớp đất tốt, ép không đủ lực, mối nối cọc hỏng, hoặc đất đắp xung quanh lún kéo cọc xuống.

Nhiều chủ nhà yên tâm tuyệt đối khi nghe "nhà có ép cọc", rồi bối rối khi vài năm sau tường vẫn nứt. Bài này giải thích móng cọc làm việc thế nào, điểm yếu riêng của từng loại cọc hay dùng ở nhà dân, hiện tượng ma sát âm ít người biết, và những giấy tờ về cọc mà chủ nhà nên giữ lại. Mọi nhận định về mức độ là mức thường gặp; kết luận cho một ngôi nhà cụ thể cần kỹ sư xem hồ sơ và hiện trường.

Móng cọc làm việc thế nào

Khi lớp đất ngay dưới nhà quá yếu, thay vì trải tải ra rộng như móng bè, người ta đưa tải xuống sâu. Cọc là những thanh dài cắm xuyên qua lớp đất yếu tới lớp đất chặt hơn. Tải trọng từ cột truyền vào đài cọc, một khối bê tông đặt trên đầu nhóm cọc, rồi đi xuống cọc.

Cọc gánh tải bằng hai cách. Một là ma sát giữa thân cọc và đất xung quanh, giống như một cái đinh dài bám trong gỗ. Hai là sức chống ở mũi cọc khi mũi tựa vào lớp đất tốt. Cọc ngắn trong đất yếu chủ yếu dựa vào ma sát và vẫn lún theo đất; cọc đủ dài tới lớp chịu lực thì lún ít hơn nhiều. Vì vậy chiều dài cọc so với địa tầng thực tế là câu hỏi quan trọng nhất về một móng cọc.

Các đài cọc nối với nhau bằng dầm giằng, giống như móng đơn nối bằng giằng. Bản thân đài và giằng cũng có thể là chỗ yếu nếu bị cắt để đi ống hay đặt bể. Một móng cọc tốt cần đủ ba thứ: cọc đủ dài và đủ sức, đài đủ cứng, giằng đủ liên kết. Thiếu một trong ba, ngôi nhà vẫn có thể lún lệch dù số cọc trên bản vẽ trông rất nhiều.

Ba loại cọc hay gặp ở nhà dân và điểm yếu

Mỗi loại cọc có cách thi công khác nhau, nên chỗ hay hỏng cũng khác nhau.

Loại cọcCách làm ngắn gọnHay dùng khiĐiểm yếu hay gặp
Cọc tre, cừ tràmĐóng nhiều cây tre hoặc tràm dày đặc xuống nền dưới móngNhà cũ thấp tầng trên đất bùn ngập nướcMục khi mực nước ngầm hạ, đầu cọc khô; chỉ gia cố lớp đất mặt, không tới lớp tốt
Cọc bê tông épĐúc sẵn từng đoạn, ép xuống bằng kích thuỷ lực, nối các đoạn với nhauNhà phố vài tầng trên đất yếuCọc ngắn chưa tới lớp tốt, mối nối hàn kém, ép chưa đủ lực, ép lệch
Cọc khoan nhồiKhoan lỗ, đặt lồng thép, đổ bê tông tại chỗNhà cao tầng hơn, đất yếu dày, sát công trình nhạy rungBùn lắng đáy lỗ khoan, bê tông thân cọc rỗ, kiểm soát chất lượng khó hơn ở công trình nhỏ

Ở nhà phố, cọc ép là phổ biến nhất. Chỗ yếu của nó hầu hết nằm ở lúc thi công: cọc dừng ở độ sâu nào, lực ép cuối cùng bao nhiêu, mối nối được hàn kỹ chưa. Những thông tin này chỉ có trong nhật ký ép cọc, và đó là lý do chủ nhà nên giữ giấy tờ này cùng với bản vẽ.

Vì sao nhà có cọc vẫn lún

Cọc chưa tới lớp đất tốt. Chọn chiều dài cọc theo thói quen hay theo nhà bên, không theo khảo sát địa chất, nên mũi cọc dừng giữa lớp đất yếu. Cọc lúc đó chỉ bám bằng ma sát và lún theo đất, chậm hơn móng nông nhưng vẫn lún.

Ép không đủ lực hoặc dừng sớm. Gặp vật cản, rễ cây, mảnh bê tông cũ, cọc không xuống được nữa và bị coi là "đã đủ", trong khi thực ra chỉ đang tì lên vật cản. Một vài cọc như vậy trong một nhóm là đủ gây lún lệch.

Mối nối giữa các đoạn cọc kém. Cọc ép gồm nhiều đoạn nối bằng hàn. Mối hàn sơ sài có thể tách hoặc lệch khi ép, cọc mất một phần sức chịu.

Đài cọc, giằng không đủ. Cọc tốt nhưng đài mỏng, giằng nhỏ thì các nhóm cọc vẫn làm việc rời rạc.

Ma sát âm. Đất đắp, đất yếu quanh thân cọc lún xuống và kéo cọc xuống theo, thay vì đỡ cọc. Phần dưới sẽ nói kỹ.

Tác động từ bên cạnh. Nhà bên ép cọc dày đặc đẩy đất, làm xô lệch hoặc gãy cọc nhà mình; nhà bên đào hầm sâu làm mất đất bám quanh thân cọc.

Ma sát âm: khi đất kéo cọc xuống thay vì đỡ nó

Bình thường đất bám quanh thân cọc giúp cọc gánh tải. Nhưng nếu lớp đất phía trên vẫn đang lún, ví dụ vì vừa được tôn nền dày, vì là đất ao mới lấp, hay vì nước ngầm bị hạ, thì đất đó tụt xuống nhanh hơn cọc. Lúc này nó không còn đỡ cọc mà bám vào và kéo cọc xuống. Kỹ sư gọi hiện tượng này là ma sát âm.

Ma sát âm cộng thêm tải vào cọc đúng ở chỗ không ai tính tới, nên cọc chịu nhiều hơn thiết kế và lún thêm. Nó hay gặp ở các khu đô thị mới san lấp trên ruộng, ao, nơi lớp đất đắp còn non, và ở những khu bị hút nước ngầm nhiều. Dấu hiệu bên ngoài là sân, vỉa hè quanh nhà lún xuống trong khi nhà đứng gần như yên, rồi sau một thời gian nhà cũng bắt đầu lún theo.

Chủ nhà không xử lý ma sát âm được, nhưng có thể tránh làm nó nặng thêm: hạn chế tôn nền dày quanh nhà đã có cọc mà không hỏi kỹ sư, và nói rõ với kỹ sư khi khu vực từng được san lấp hay có hiện tượng sụt lún chung. Thông tin về lịch sử đất đai giúp kỹ sư hiểu vì sao cọc "đủ" theo hồ sơ mà nhà vẫn lún.

Cọc tre, cừ tràm ở nhà cũ: lưu ý riêng

Nhiều nhà cũ ở vùng đất bùn được gia cố nền bằng cọc tre hoặc cừ tràm đóng dày dưới móng. Cách làm này hiệu quả với nhà thấp tầng: cọc làm chặt lớp đất mặt và tăng sức chịu cho móng. Tre và tràm bền lâu khi luôn nằm trong đất bão hoà nước, vì thiếu không khí nên không mục.

Vấn đề nảy sinh khi mực nước ngầm hạ xuống, do khai thác nước, do kênh rạch bị lấp, do khu vực được bê tông hoá. Phần đầu cọc nằm trong vùng lúc ướt lúc khô bắt đầu mục. Lớp gia cố mất dần tác dụng, móng phía trên lún theo, thường là lún không đều vì cọc mục không đều.

Nhà cũ trên cọc tre hay cừ tràm mà bắt đầu nứt sau nhiều năm yên ổn, đặc biệt khi khu vực gần đây có thay đổi lớn về nước, là trường hợp nên mời kỹ sư sớm. Đây cũng là lý do những nhà này không nên nâng tầng hay đổ thêm mái bê tông nặng khi chưa được khảo sát. Khi kể với kỹ sư, hãy nói rõ khu vực trước kia có kênh, ao hay mực nước giếng đã thay đổi thế nào.

Hồ sơ cọc chủ nhà nên giữ và câu nên hỏi

Gia đình chị Ngọc ở phường C chuẩn bị xây nhà phố bốn tầng trên móng cọc ép, đồng thời nhà cũ của bố mẹ chị cũng có cọc. Đây là những thứ nên giữ hoặc hỏi lại:

  • Bản vẽ móng cọc: số lượng cọc, vị trí, chiều dài thiết kế, sức chịu thiết kế của mỗi cọc.
  • Kết quả khảo sát địa chất, nếu có: lớp đất tốt nằm ở độ sâu nào.
  • Nhật ký ép cọc: mỗi cọc ép sâu bao nhiêu, lực ép cuối cùng là bao nhiêu, có cọc nào dừng sớm hoặc phải bù không.
  • Biên bản nghiệm thu cọc, kết quả thí nghiệm kiểm tra cọc nếu có làm.
  • Ảnh chụp mối nối cọc, đầu cọc sau khi cắt, đài cọc trước khi đổ bê tông.
  • Với nhà cũ không còn hồ sơ: hỏi người xây xem cọc loại gì, dài bao nhiêu, ép đến đâu thì dừng, và ghi lại.

Những giấy tờ này chỉ vài trang, ít ai đọc khi nhà đang yên ổn, nhưng khi nhà có vấn đề, chúng giúp kỹ sư biết nên nghi ngờ cọc nào trước. Hãy cất cùng bản vẽ và giấy phép xây dựng, đừng để thất lạc khi bàn giao nhà hay bán nhà.

Lỗi hay gặp với nhà móng cọc

Lấy chiều dài cọc theo nhà bên. Đất có thể thay đổi đáng kể chỉ sau vài chục mét. Chiều dài cọc phải dựa vào khảo sát của chính lô đất và kết quả ép thực tế.

Cắt đầu cọc, đục đài để đi ống. Đài cọc là chỗ truyền lực từ cột xuống cọc. Đục đài, cắt thép đài để đặt ống là làm yếu đúng điểm then chốt.

Nghĩ có cọc thì không cần giằng. Cọc gánh tải đứng, giằng giữ cho các đài không xô lệch. Bỏ giằng hay làm giằng mảnh là để các nhóm cọc làm việc riêng rẽ.

Không đo hiện trạng khi nhà bên ép cọc. Ép cọc gần nhà có móng nông hay cọc ngắn có thể gây ảnh hưởng. Đo và chụp hiện trạng trước, đề nghị quan trắc trong lúc thi công.

Đổ lỗi hết cho cọc khi nhà nứt. Không phải vết nứt nào ở nhà móng cọc cũng do cọc. Co ngót, nhiệt, sàn mái giãn nở, tường xây chèn không liên kết với cột cũng sinh nứt. Kỹ sư sẽ loại trừ dần trước khi kết luận móng có vấn đề.

Vứt nhật ký ép cọc sau khi xây xong. Giấy tờ này rẻ nhất để giữ và đắt nhất khi thiếu. Không có nó, muốn biết cọc dài bao nhiêu có khi phải thí nghiệm hoặc đào kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Nhà có ép cọc rồi sao vẫn nứt?

Có nhiều khả năng: cọc chưa tới lớp đất tốt, một số cọc ép không đủ lực, mối nối kém, đài và giằng không đủ, ma sát âm do đất đắp lún, hoặc tác động từ công trình bên cạnh. Cũng có thể vết nứt không do móng. Cần kỹ sư xem hồ sơ cọc và hiện trường.

Lực ép đầu cọc là gì, sao phải ghi lại?

Đó là lực kích thuỷ lực phải dùng để ép cọc xuống ở giai đoạn cuối. Lực ép cuối cho biết cọc đã tì vào đất đủ chặt chưa. Kỹ sư dùng con số này để đánh giá cọc có đạt sức chịu thiết kế hay không, nên nhật ký ép cọc rất có giá trị.

Cọc khoan nhồi có tốt hơn cọc ép không?

Mỗi loại hợp với điều kiện khác nhau. Cọc khoan nhồi đi sâu và chịu tải lớn hơn, ít rung khi thi công, nhưng kiểm soát chất lượng khó hơn ở công trình nhỏ. Cọc ép phổ biến, kiểm tra lực ép trực tiếp được. Kỹ sư chọn theo đất, tải và công trình xung quanh.

Nhà cũ trên cọc tre có nâng tầng được không?

Thường phải khảo sát rất kỹ, vì cọc tre chỉ gia cố lớp đất mặt và có thể đã mục nếu mực nước ngầm hạ. Nhiều trường hợp kỹ sư sẽ đề nghị không nâng tầng hoặc làm móng mới. Không nên quyết định chỉ dựa vào việc nhà đã đứng vững nhiều năm.

Ma sát âm có nguy hiểm không?

Ma sát âm làm cọc chịu thêm tải ngoài thiết kế và có thể gây lún thêm. Mức nguy hiểm phụ thuộc chiều dày lớp đất đang lún và độ dư của cọc. Nếu khu vực vừa san lấp hay sân quanh nhà lún nhanh, nên báo kỹ sư để đánh giá.

Nhà bên ép cọc có làm gãy cọc nhà mình không?

Có thể xảy ra khi cọc nhà bên ép rất gần và đất bị đẩy mạnh, nhất là với cọc ngắn, cọc nhỏ. Nên lập biên bản hiện trạng, đo nghiêng và vết nứt trước khi nhà bên thi công, và đề nghị quan trắc trong suốt thời gian ép cọc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138