VungChac.comVững Chắc
Kết cấu theo loại và tuổi nhà

Bê tông cốt thép trong nhà ở già đi thế nào: dấu hiệu theo từng chặng tuổi nhà

Nhà bê tông không hỏng cùng lúc mà xuống cấp theo chặng: co ngót, lún ban đầu, chống thấm hết tuổi, thép bắt đầu rỉ. Dấu hiệu từng chặng và việc nên làm.

A Vietnamese engineer seen from behind holds a small hammer against the underside of a weathered concrete balcony slab on an aging apartment facade, close shot, soft overcast light

Nhà bê tông cốt thép không già đi cùng một lúc mà theo từng chặng: những năm đầu là co ngót và lún ban đầu, khoảng mười đến hai mươi năm là chống thấm và các lớp hoàn thiện hết tuổi, sau đó là giai đoạn thép bắt đầu rỉ ở những chỗ lớp bê tông bảo vệ mỏng và ẩm. Các mốc năm ở đây chỉ để tham khảo, vì một căn nhà ven biển thi công ẩu có thể đến chặng thứ ba sớm hơn nhiều so với căn nhà trong đất liền được làm kỹ.

Hiểu nhà đang ở chặng nào giúp bạn biết nên nhìn ở đâu, và phân biệt dấu hiệu "đúng tuổi" với dấu hiệu bất thường. Bài này không kê hạng mục cải tạo, mà tập trung vào phần kết cấu: bê tông, cốt thép, và vì sao chúng xuống cấp.

Vì sao thép trong bê tông vẫn rỉ

Thép trần để ngoài trời rỉ trong vài tuần. Thép nằm trong bê tông thì được bảo vệ bởi môi trường kiềm của xi măng: lớp bê tông bao quanh giữ cho bề mặt thép ở trạng thái gần như không rỉ. Lớp bê tông bảo vệ này dày bao nhiêu và đặc bao nhiêu quyết định thép được che chở bao lâu.

Theo thời gian, khí cacbonic trong không khí thấm dần vào bê tông, làm giảm độ kiềm từ ngoài vào trong. Quá trình này gọi là cacbonat hoá. Khi vùng mất kiềm chạm tới thép, thép mất lớp bảo vệ và bắt đầu rỉ nếu có đủ ẩm và không khí. Ở vùng ven biển, muối trong không khí còn đi vào bê tông và phá lớp bảo vệ nhanh hơn nữa.

Gỉ thép có thể tích lớn hơn thép ban đầu nhiều lần. Nó nở ra, đẩy lớp bê tông bên ngoài, tạo vết nứt chạy dọc theo thanh thép, rồi bong ra từng mảng, lộ thép đã rỉ đen hoặc nâu. Đến lúc này, nước và không khí vào dễ hơn, quá trình tăng tốc. Đó là lý do một vết bong nhỏ ở mép ban công có thể thành một mảng lớn chỉ sau vài mùa mưa.

Điều quan trọng cho chủ nhà: tốc độ của tất cả những việc này phụ thuộc rất nhiều vào lớp bê tông bảo vệ có đủ dày không, bê tông có đặc không, và có bị ngấm nước thường xuyên không. Nhà làm kỹ, giữ khô có thể đi qua nhiều chục năm mà thép vẫn tốt.

Các chặng tuổi nhà và dấu hiệu thường gặp

Mốc năm chỉ để tham khảo. Nhà của bạn có thể sớm hoặc muộn hơn tuỳ chất lượng thi công, khí hậu và cách sử dụng; kỹ sư mới đánh giá được nhà đang ở đâu.

ChặngChuyện thường xảy raDấu hiệu "đúng tuổi"Dấu hiệu nên hỏi kỹ sư
Vài năm đầuBê tông co ngót, nhà lún ban đầuRạn chân chim, nứt mảnh giữa tường và cộtNứt chéo rộng, cửa kẹt, sàn võng rõ
Khoảng 10 đến 20 nămChống thấm mái, khu vệ sinh hết tuổi; sơn ngoài xuống cấpTrần ố, tường ngoài loang, sơn bongỐ kèm vệt nâu, bê tông mặt dưới sàn bở
Khoảng 20 đến 30 nămCacbonat hoá có thể chạm thép ở chỗ lớp bảo vệ mỏngVài điểm rỉ nhỏ ở mép ban công, ô văngNứt dọc theo thanh thép, bong mảng lộ thép
Trên 30 nămRỉ lan rộng ở chỗ ẩm; nhiều lớp cải tạo chồng lênCần kiểm tra tổng thể định kỳDầm, cột lộ thép rỉ, sàn võng, ban công nứt gốc

Đọc bảng theo hàng ngang: nếu nhà bạn mười lăm năm tuổi mà đã có dấu hiệu ở cột cuối của hàng ba mươi năm, đó là tín hiệu nhà đang già nhanh hơn bình thường, và đáng để tìm nguyên nhân. Ngược lại, nhà ba mươi năm chỉ có dấu hiệu "đúng tuổi" là nhà được làm và giữ gìn tốt.

Những gì làm nhà già nhanh hơn

Lớp bê tông bảo vệ thép quá mỏng. Thợ không kê con kê thép, thép nằm sát ván khuôn. Dấu hiệu nhìn thấy là những vệt rỉ chạy song song đều nhau ở mặt dưới sàn, đúng theo vị trí thanh thép.

Bê tông rỗ, không đặc. Trộn nhiều nước, đầm không kỹ. Khí và nước đi vào nhanh hơn, cacbonat hoá sớm hơn.

Ngấm nước thường xuyên. Sàn mái, sàn vệ sinh, ban công không thoát nước tốt. Chỗ ẩm liên tục là chỗ thép rỉ đầu tiên.

Gần biển, gần khu sản xuất có hơi hoá chất. Muối và khí ăn mòn phá lớp bảo vệ nhanh hơn nhiều so với không khí bình thường.

Đục phá trong các lần sửa. Đục rãnh đi ống qua dầm, sàn làm lộ hoặc làm mỏng lớp bảo vệ; về sau chỗ đó rỉ trước.

Tải trọng tăng qua các lần cơi nới. Kết cấu làm việc gần giới hạn hơn, vết nứt mở rộng hơn, nước vào dễ hơn.

Phân biệt vết nứt do thép rỉ với các vết nứt khác

Không phải vết nứt nào trên dầm, sàn, cột cũng do thép rỉ, và nhầm lẫn theo cả hai chiều đều gây hại. Vết nứt do thép rỉ có dáng riêng: nó chạy dọc theo đúng vị trí thanh thép, tức là song song với chiều dài dầm, dọc theo góc cột, hoặc thành các đường song song đều nhau ở mặt dưới sàn. Thường đi kèm vệt nâu loang ra từ vết nứt, và khi gõ nhẹ quanh đó nghe tiếng rỗng, vì lớp bê tông bên ngoài đã tách khỏi phần bên trong.

Vết nứt do chịu lực thì khác. Dầm quá tải hay nứt thẳng đứng ở giữa nhịp, từ mặt dưới đi lên; gần gối thì nứt xiên. Sàn võng nứt mặt dưới theo dạng chữ thập hoặc toả ra từ giữa ô. Cột quá tải nứt dọc theo chiều cao ở nhiều chỗ, hoặc vỡ ở đầu, ở chân. Những vết nứt này có thể không hề có vệt rỉ.

Vết nứt do co ngót thì mảnh, ngắn, phân bố không theo quy luật chịu lực, xuất hiện sớm trong vài năm đầu. Biết ba dạng này giúp bạn mô tả đúng khi gọi kỹ sư. Nhưng chỉ kỹ sư xem tận nơi mới khẳng định được, vì trên một căn nhà cũ, nhiều nguyên nhân thường chồng lên nhau ở cùng một chỗ.

Lịch tự nhìn theo tuổi nhà

Không cần chờ đến khi có chuyện. Một lịch nhìn đơn giản theo tuổi nhà giúp bạn bắt được dấu hiệu sớm, khi việc xử lý còn nhỏ:

  • Nhà dưới mười năm: mỗi năm một lần, sau mùa mưa. Nhìn vết nứt mới, cửa kẹt, sàn võng. Ghi lại vết nứt ban đầu để biết cái nào có từ trước.
  • Nhà mười đến hai mươi năm: mỗi năm một lần, thêm việc nhìn kỹ trần tầng trên cùng, trần dưới khu vệ sinh, mặt dưới ban công. Thấm thì xử lý ngay, đừng chờ.
  • Nhà hai mươi đến ba mươi năm: mỗi mùa mưa nhìn một lần, chú ý mép ban công, ô văng, mặt dưới sàn mái, chân cột tầng trệt. Gõ nhẹ những chỗ nghi ngờ để nghe tiếng rỗng.
  • Nhà trên ba mươi năm: ngoài việc tự nhìn, cân nhắc mời kỹ sư khảo sát tổng thể một lần, nhất là trước khi cải tạo lớn, nâng tầng, hay bán mua.
  • Bất kể tuổi: sau bão lớn, ngập lâu ngày, nhà bên đào móng, hoặc khi thấy bê tông bong lộ thép ở dầm, cột, nên mời kỹ sư sớm hơn lịch.

Mỗi lần nhìn, chụp ảnh ở cùng vị trí, cùng góc. Một thư mục ảnh xếp theo năm có giá trị hơn mọi trí nhớ, vì sự xuống cấp diễn ra chậm đến mức người ở hằng ngày không thấy.

Áp vào nhà của bạn: ba câu hỏi để biết nhà già nhanh hay chậm

Câu thứ nhất: nhà bạn ở đâu? Trong vòng vài cây số từ bờ biển, gần cửa sông nước lợ, hay cạnh khu sản xuất có hơi hoá chất, bạn nên dời các mốc trong bảng sớm lên đáng kể. Một căn nhà phố ở thành phố ven biển hai mươi năm tuổi có thể đã có dấu hiệu mà căn tương tự trong đất liền chỉ gặp ở tuổi ba mươi.

Câu thứ hai: nhà được làm thế nào? Nếu bạn còn ảnh lúc đổ bê tông, nhìn xem thép có được kê cách ván khuôn không, bê tông có được đầm, có được tưới bảo dưỡng không. Nếu không có ảnh, mặt dưới sàn và dầm sẽ kể: bề mặt rỗ, lộ đá, lộ vệt thép là dấu hiệu thi công ẩu.

Câu thứ ba: nhà đã được giữ khô ra sao? Mái được làm lại chống thấm khi nào, khu vệ sinh có rò nước lâu không, ban công có đọng nước sau mưa không. Một chỗ thấm để năm năm không sửa đủ làm cho vùng thép bên dưới già thêm cả chục năm.

Trả lời ba câu này trước khi gặp kỹ sư giúp cuộc trao đổi đi vào trọng tâm. Kỹ sư có thể đề nghị đo chiều sâu cacbonat hoá, dò vị trí và độ dày lớp bảo vệ thép, hoặc khoan mẫu ở vài điểm; đó là những phép đo chuyên môn, không phải việc chủ nhà tự làm.

Câu hỏi nên hỏi kỹ sư và lỗi hay gặp

Khi mời kỹ sư khảo sát một căn nhà đã có tuổi, những câu sau giúp bạn nhận được câu trả lời dùng được:

  • Nhà đang ở chặng nào so với tuổi thật, và anh chị dựa vào đâu để nói vậy?
  • Thép ở những chỗ đã bong có mất nhiều tiết diện không, có ảnh hưởng tới khả năng chịu lực không?
  • Những chỗ chưa bong nhưng có nguy cơ cao là ở đâu?
  • Nếu chỉ xử lý được một phần trong năm nay, phần nào nên làm trước?
  • Bao lâu nữa nên khảo sát lại?

Lỗi hay gặp là trát vữa che chỗ bê tông bong lộ thép mà không xử lý thép bên trong; vài năm sau mảng vữa bong cùng một mảng bê tông lớn hơn. Lỗi thứ hai là coi nhà "còn mới" nên không cần nhìn, trong khi chỗ thấm đầu tiên đã làm việc âm thầm từ năm thứ mười. Lỗi thứ ba là nghe con số tuổi thọ thiết kế rồi coi đó là hạn sử dụng: con số đó là giả định khi nhà được làm và bảo trì đúng, không phải lời hứa.

Câu hỏi thường gặp

Nhà bê tông cốt thép có tuổi thọ bao nhiêu năm?

Nhà ở thường được thiết kế để sử dụng nhiều chục năm, nhưng tuổi thọ thật phụ thuộc chất lượng thi công, môi trường và bảo trì. Có nhà vài chục năm vẫn tốt, có nhà mười lăm năm đã xuống cấp nặng. Kỹ sư khảo sát hiện trạng mới cho bạn câu trả lời cụ thể cho căn nhà của mình.

Bê tông bong lộ thép ở mép ban công có nguy hiểm không?

Đó là dấu hiệu thép bên trong đã rỉ và đang đẩy bê tông ra. Mức nguy hiểm tuỳ mức mất thép và vị trí. Ban công là kết cấu đua ra, nên vết bong ở gốc ban công thường được coi là đáng lo hơn ở mép ngoài. Nên mời kỹ sư xem sớm.

Làm sao biết thép trong bê tông nhà mình đã rỉ chưa?

Nhìn thấy được khi có vệt nâu, vết nứt chạy dọc theo đường thép, hoặc bê tông bong. Trước khi có các dấu hiệu đó, kỹ sư có thể dùng thiết bị đo và kiểm tra chiều sâu cacbonat hoá để đánh giá. Chủ nhà không nên tự đục bê tông để xem thép.

Nhà ở gần biển có cần kiểm tra thường xuyên hơn không?

Có. Muối trong không khí làm thép trong bê tông rỉ nhanh hơn đáng kể. Nhà ven biển nên được nhìn kỹ hằng năm, ưu tiên mặt hướng ra biển, ban công, ô văng, chân cột. Khi thấy vệt rỉ hay bê tông bong, nên mời kỹ sư sớm hơn so với nhà trong đất liền.

Nhà hai mươi năm tuổi có cần kiểm định không?

Không bắt buộc với mọi nhà ở riêng lẻ. Nhưng nếu nhà có dấu hiệu bất thường so với tuổi, sắp cải tạo lớn, nâng tầng, hoặc mua bán, nên mời kỹ sư khảo sát hiện trạng. Việc này giúp biết nhà đang ở chặng nào và cần ưu tiên xử lý gì.

Sơn lại nhà có làm chậm quá trình xuống cấp không?

Lớp sơn ngoài tốt, kín nước giúp hạn chế nước ngấm vào tường, phần nào làm chậm xuống cấp. Nhưng sơn không xử lý được thép đã rỉ bên trong. Sơn đè lên chỗ bê tông đã nứt dọc thanh thép chỉ che dấu hiệu chứ không dừng quá trình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138