VungChac.comVững Chắc
Kết cấu theo loại và tuổi nhà

Biệt thự cũ, nhà phố xây trước 1954: tường gạch vôi, sàn dầm gỗ và chỗ hay hỏng

Biệt thự và nhà phố xây trước 1954 đứng nhờ tường gạch vữa vôi dày và sàn dầm gỗ hoặc dầm thép. Đầu dầm mục, dầm thép rỉ trong tường là chỗ hay hỏng nhất.

Under a grey sky, an elderly Vietnamese woman seen from behind climbs a creaking wooden staircase inside an old colonial villa with thick lime-plastered walls and tall shuttered windows, dusty afternoon light

Biệt thự và nhà phố xây trước 1954 thường đứng nhờ tường gạch đặc xây vữa vôi rất dày, sàn bằng dầm gỗ hoặc dầm thép hình gác hai đầu vào tường, mái ngói trên vì kèo gỗ; chỗ hay hỏng nhất là đầu dầm gỗ gối trong tường ẩm bị mục, dầm thép rỉ trương nở làm nứt tường, và vữa vôi bị nước rửa trôi. Thêm vào đó là những gì xảy ra sau này: nhà chia cho nhiều hộ, mỗi hộ sửa một kiểu, đổ thêm bê tông lên sàn gỗ, trổ cửa xuyên tường dày.

Những ngôi nhà này đã đứng vững nhiều chục năm, nhiều căn vẫn còn tốt. Nhưng chúng làm việc khác hẳn nhà bê tông hiện đại, và những cách sửa quen tay với nhà bê tông lại thường làm hại chúng. Bài này giúp bạn đọc kết cấu theo đúng logic của nó.

Cách những ngôi nhà này được dựng lên

Tường là bộ phận chịu lực chính. Tường ngoài thường dày từ hai đến ba viên gạch, tầng dưới dày hơn tầng trên, xây bằng gạch nung đặc với vữa vôi trộn cát, có khi thêm một ít xi măng. Vữa vôi mềm hơn vữa xi măng, đông kết chậm, cho phép tường "thở" và co giãn theo mùa mà không nứt nhiều. Đó là lý do nhiều bức tường trăm năm tuổi vẫn đứng thẳng.

Sàn có vài kiểu. Phổ biến ở nhà ở là dầm gỗ đặt cách nhau đều đặn, đầu dầm chôn vào lỗ chừa trong tường, trên đó lát ván gỗ. Ở những căn kiên cố hơn là dầm thép hình chữ I gác lên tường, giữa các dầm xây vòm gạch cuốn hoặc đổ một lớp bê tông mỏng; đây là kiểu sàn hay gặp ở khu vệ sinh, ban công, tầng trệt. Một số nhà xây muộn hơn đã có sàn bê tông cốt thép, nhưng thép ít và nhỏ so với bây giờ.

Móng thường là móng xây gạch hay đá, mở rộng dần ở chân, đặt không sâu. Mái là ngói trên hệ vì kèo gỗ. Toàn bộ ngôi nhà hoạt động như một khối tường dày, nặng, được giữ bởi chính trọng lượng của nó. Nó chịu nén rất tốt, nhưng nhạy với ẩm ở chân tường, với việc đục lỗ lớn qua tường, và với thay đổi tải đột ngột trên sàn.

Chỗ hay hỏng, dấu hiệu và mức lo

Mức lo là mức thường gặp, chỉ để giúp bạn xếp thứ tự. Với nhà cổ, người xem cần kinh nghiệm riêng với loại kết cấu này.

Chỗ hay hỏngDấu hiệu nhìn thấyMức lo thường gặpViệc nên làm
Đầu dầm gỗ chôn trong tường ẩmSàn võng sát tường, ván kêu, tường ẩm ố ngay dưới đầu dầmCaoKhông dồn đồ nặng sát tường đó, mời người xem
Dầm thép chữ I rỉ trong tườngVết nứt ngang trên tường đúng cao độ sàn, vệt rỉ nâu, vữa bong theo đường thẳngTrung bình đến caoChụp ảnh, theo dõi, mời kỹ sư
Vữa vôi bị rửa trôi ở mặt ngoàiMạch vữa lõm sâu, gạch lộ, cát rơi khi chạmTrung bìnhGiữ khô, xem lại máng xối, ống thoát mưa
Chân tường ẩm, muối kết tinhVữa trát phồng, bột trắng, gạch mủn ở chânTrung bìnhKhông trát xi măng kín chân tường, hỏi người có kinh nghiệm
Cầu thang gỗBậc lún, cốn thang tách khỏi tường, rung mạnhTrung bình đến caoHạn chế đồ nặng đi qua, mời người xem
Vì kèo mái gỗNgói xô, nóc võng, kèo nứt, dấu mốiTrung bình đến caoKhông lên mái, mời người xem

Vết nứt ngang chạy thẳng trên tường ngoài đúng cao độ một tầng sàn là dấu hiệu rất đặc trưng của dầm thép rỉ bên trong: gỉ nở ra đẩy gạch và vữa phía trên lên. Người viết từng gặp nhiều chủ nhà trát vá vết này nhiều lần mà không biết bên trong có một hàng dầm thép.

Những cách sửa quen tay lại làm hại nhà cũ

Trát vữa xi măng kín tường vữa vôi. Lớp xi măng cứng và kín hơn, giữ hơi ẩm bên trong tường vữa vôi, chân tường mủn nhanh hơn, lớp trát mới phồng bong sau vài năm.

Đổ bê tông lên sàn gỗ để "cho chắc". Sàn nặng thêm nhiều lần, đầu dầm gỗ vốn đã yếu ở chỗ gối giờ phải đỡ thêm. Đây là một trong những nguyên nhân sàn sập hay gặp nhất ở nhà cũ.

Trổ cửa lớn xuyên tường dày. Tường chịu lực bị cắt, phần gạch trên ô cửa cần được đỡ đúng kỹ thuật. Trổ không đúng cách làm nứt lan lên các tầng.

Xây thêm tầng hoặc phòng trên mái. Tường và móng xưa được dựng cho tải của thời đó. Thêm tầng bê tông lên là thay đổi lớn cần kỹ sư đánh giá.

Mỗi hộ sửa một kiểu. Nhà biệt thự chia cho nhiều hộ: hộ dưới đục tường mở cửa hàng, hộ trên đổ sàn bê tông, hộ giữa dời khu vệ sinh. Không ai thấy tổng thể, và tường chung chịu hết.

Một vòng quan sát biệt thự cũ theo thứ tự

Đi vào ngày nắng sau một trận mưa, khi các vệt ẩm còn rõ. Mang theo đèn pin, điện thoại và một cuốn sổ. Thứ tự dưới đây đi từ ngoài vào trong, từ dưới lên trên:

  1. Đi quanh nhà nhìn chân tường: vữa phồng, bột trắng, gạch mủn, nền đường bên ngoài có cao hơn chân tường không, rãnh nước ở đâu.
  2. Ngước nhìn tường ngoài từng tầng: vết nứt ngang đúng cao độ sàn, vết nứt trên đỉnh các ô cửa, mạch vữa lõm sâu, chỗ ống thoát mưa gãy.
  3. Vào trong, nhìn trần gỗ tầng trệt sát các bức tường: chỗ ố, chỗ võng, đầu dầm có vết mục hay mối.
  4. Đi trên sàn tầng hai dọc theo mép tường và giữa phòng: sàn có nhún, có kêu khác nhau giữa các vùng không.
  5. Lên cầu thang gỗ: bậc nào lún, cốn có tách khỏi tường không, lan can có lỏng không.
  6. Nhìn khu vệ sinh và trần ngay bên dưới nó, vì đây là nguồn ẩm hay gặp nhất.
  7. Nếu lên được áp mái một cách an toàn, nhìn vì kèo, đầu kèo gối lên tường, dấu nước dột và dấu mối. Không leo lên mái ngói.

Ghi lại theo từng phòng và từng hộ nếu nhà có nhiều hộ. Một bản ghi như vậy giúp kỹ sư thấy ngay phần nào cần xem trước, và giúp các hộ thống nhất với nhau dựa trên dữ kiện chứ không dựa trên cảm giác.

Tình huống giả định: căn biệt thự ba hộ ở chung

Một căn biệt thự hai tầng có tầng áp mái, xây từ những năm ba mươi, hiện có ba hộ ở. Hộ tầng trệt mở một cửa hàng nhỏ, đã trổ rộng cửa sổ mặt tiền thành cửa đi. Hộ tầng hai lát gạch lên sàn gỗ cũ sau khi đổ một lớp vữa dày cho phẳng. Hộ áp mái làm thêm một phòng tắm. Năm nay, hộ tầng trệt thấy trần gỗ phía sát tường hồi võng rõ, ván kêu khi có người đi bên trên; trên tường ngoài có một vết nứt ngang dài ngay dưới cửa sổ tầng hai.

Ghép các dữ kiện lại: sàn tầng hai đã nặng thêm do lớp vữa và gạch; đầu dầm gỗ phía tường hồi nằm trong tường bị ẩm vì ống thoát nước phòng tắm mới chạy dọc tường đó; vết nứt ngang có thể là dầm thép ở ban công hay ô cửa phía trên đang rỉ. Không hộ nào gây ra toàn bộ vấn đề, nhưng cả ba cùng góp phần.

Việc cần làm trước tiên là cả ba hộ cùng ngồi lại, hạn chế đi lại và kê đồ nặng ở khu sàn võng, rồi chung tiền mời một kỹ sư có kinh nghiệm với nhà cũ khảo sát tổng thể. Nếu sàn võng tăng nhanh, cần người có chuyên môn chống đỡ tạm từ bên dưới ngay. Nếu căn nhà thuộc diện quản lý riêng về kiến trúc, phải hỏi cơ quan quản lý trước khi sửa.

Câu nên hỏi kỹ sư và lỗi hay gặp

Nên tìm người đã từng làm việc với nhà xây gạch vữa vôi, sàn gỗ, vì cách đánh giá khác nhà bê tông. Những câu hỏi nên đặt:

  • Đầu dầm gỗ ở những chỗ tường ẩm còn tốt không, có cách nào kiểm tra mà không phá sàn không?
  • Vết nứt ngang trên tường ngoài có phải do dầm thép rỉ bên trong không?
  • Tải hiện tại trên sàn, sau các lần lát thêm, có vượt sức của dầm cũ không?
  • Nên dùng loại vữa nào khi sửa tường để không làm hại tường vữa vôi?
  • Những thay đổi các hộ đã làm, cái nào đang gây hại nhiều nhất?
  • Căn nhà có thuộc diện cần hỏi ý kiến cơ quan quản lý trước khi sửa không?

Lỗi hay gặp: coi tường dày là "không bao giờ sao", rồi đục thoải mái; coi sàn gỗ là thứ phụ nên đổ bê tông đè lên; xử lý thấm chân tường bằng cách trát xi măng thật dày. Một lỗi nữa là chờ đến khi cả ba hộ đều đồng ý mới làm, trong khi dấu hiệu ở sàn đã rõ. Với dấu hiệu nguy hiểm như sàn võng thêm nhanh, ván gãy, tiếng kêu từ dầm, hãy đưa người ra khỏi khu vực trước, rồi mới bàn chuyện chia chi phí.

Giữ cho nhà cũ khô: việc nhỏ có tác dụng lớn

Máng xối và ống thoát mưa. Ống thoát gãy, máng xối tắc làm nước tràn chảy dọc tường, rửa trôi vữa vôi, ngấm vào đầu dầm. Kiểm tra trước mùa mưa là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất.

Đường ống nước trong tường. Nhiều nhà cũ được đi thêm ống nước sau này, chôn trong tường dày. Rò rỉ nhỏ kéo dài nhiều năm làm ẩm cả một mảng tường và đầu dầm gần đó.

Khu vệ sinh trên sàn gỗ. Khu vệ sinh làm thêm trên sàn dầm gỗ là nguồn ẩm thường xuyên nhất. Nếu có, theo dõi kỹ trần ngay bên dưới.

Thông gió. Nhà cũ được thiết kế để thông thoáng, cửa sổ cao, lỗ thoáng dưới sàn gỗ. Bịt kín các lỗ này khi sửa làm hơi ẩm bị giữ lại bên trong.

Nền quanh nhà. Đường hay sân bên ngoài được nâng cao dần qua các lần làm lại, nước mưa chảy ngược vào chân tường. Giữ rãnh thoát nước quanh nhà thông và thấp hơn chân tường.

Câu hỏi thường gặp

Tường gạch vữa vôi có yếu hơn tường xây vữa xi măng không?

Vữa vôi mềm hơn và chịu nén thấp hơn vữa xi măng, nhưng tường xây vữa vôi thường rất dày nên vẫn chịu tải tốt. Ưu điểm của nó là co giãn và thoát ẩm tốt. Điểm yếu là dễ bị nước rửa trôi nếu không giữ khô. Sửa bằng vữa xi măng cứng không phải lúc nào cũng phù hợp.

Sàn gỗ biệt thự cũ võng xuống có nguy hiểm không?

Võng nhẹ và đều có thể do gỗ biến dạng theo thời gian, đứng yên nhiều năm. Võng tập trung sát tường, tăng nhanh, ván kêu hoặc có tiếng gãy là dấu hiệu đầu dầm có thể mục, thường được coi là đáng lo. Hạn chế tải ở khu đó và mời người có chuyên môn xem sớm.

Vết nứt ngang thẳng trên tường ngoài biệt thự cũ là do đâu?

Một nguyên nhân hay gặp là dầm thép hoặc lanh tô thép nằm trong tường bị rỉ, gỉ nở ra đẩy gạch phía trên. Vết nứt thường chạy đúng cao độ sàn hoặc đỉnh ô cửa, có khi kèm vệt nâu. Cần kỹ sư xem để xác định và xử lý phần thép bên trong.

Có nên thay sàn gỗ biệt thự bằng sàn bê tông không?

Đây là thay đổi lớn về tải trọng và cách làm việc của nhà. Sàn bê tông nặng hơn nhiều và cần tường, móng đủ sức. Nếu căn nhà thuộc diện quản lý kiến trúc, còn có quy định riêng. Nên có kỹ sư đánh giá và hỏi cơ quan quản lý trước.

Nhà nhiều hộ ở chung thì ai lo phần kết cấu?

Phụ thuộc vào tình trạng sở hữu và quản lý của từng căn nhà. Dù vậy, kết cấu là chung: tường, móng, mái hỏng thì cả nhà chịu. Các hộ nên thống nhất mời kỹ sư khảo sát tổng thể, chia chi phí theo thoả thuận, và báo chính quyền cấp xã khi có dấu hiệu nguy hiểm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138