Trước khi kiểm định, chủ nhà nên gom bốn nhóm tài liệu: giấy tờ pháp lý có mô tả nhà, bản vẽ các loại, ảnh cũ theo thời gian và một bản nhật ký các lần sửa chữa. Không nhóm nào bắt buộc phải đủ, nhưng mỗi nhóm thiếu là một phần kỹ sư phải đoán hoặc phải đo thêm, tốn thời gian và làm kết luận kém chắc.
Phần dưới nói từng nhóm giúp kỹ sư được gì, cách xếp cho dễ dùng, mẫu một trang tóm tắt nên gửi trước, và nơi tìm lại khi bạn mua nhà cũ mà trong tay gần như không có gì. Phần lớn việc này làm được trong một hai buổi tối, không cần hiểu kỹ thuật, chỉ cần kiên nhẫn lục lại đồ cũ và hỏi người trong nhà.
Vì sao hồ sơ quyết định chất lượng kiểm định
Kỹ sư kiểm định nhìn thấy ngôi nhà ở hiện tại, nhưng rất nhiều câu trả lời nằm ở quá khứ. Bức tường tầng hai xây khi nào, sàn tầng ba đổ cùng lúc hay đổ sau, móng có ép cọc không, cột tầng trệt có bị đục khi lắp cửa cuốn không. Những thứ này không nhìn ra được từ bề mặt đã trát, sơn, ốp lát.
Khi có bản vẽ, kỹ sư biết kích thước dầm cột và bố trí thép thiết kế, chỉ cần kiểm vài điểm xem thực tế có khớp không. Khi không có, họ phải dò thép nhiều hơn, đục kiểm tra nhiều hơn, và có những thứ như móng thì gần như chỉ có thể suy luận nếu không đào được. Ảnh cũ giúp trả lời câu hỏi vết nứt có từ bao giờ, một câu hỏi rất khó trả lời bằng đo đạc một lần.
Nói cách khác, mỗi giờ bạn bỏ ra gom hồ sơ thường tiết kiệm được nhiều giờ khảo sát và làm kết luận sắc hơn. Đây là phần việc chủ nhà làm tốt hơn bất kỳ ai, vì chỉ bạn biết đồ đạc cũ cất ở đâu.
Bốn nhóm tài liệu và mỗi nhóm giúp kỹ sư điều gì
Bảng dưới liệt kê những gì nên tìm, xếp theo mức hữu ích cho việc đánh giá kết cấu:
| Nhóm | Gồm những gì | Giúp kỹ sư | Nếu không có |
|---|---|---|---|
| Bản vẽ | Bản vẽ xin phép, bản vẽ thiết kế kết cấu, bản vẽ hoàn công, bản vẽ các lần cải tạo | Biết kích thước, thép, loại móng thiết kế | Phải đo vẽ lại, dò thép, có khi đào móng |
| Giấy tờ pháp lý | Giấy chứng nhận, giấy phép xây dựng, giấy phép sửa chữa | Biết năm xây, số tầng được phép, diện tích | Hỏi chủ cũ, hàng xóm, tra lại nơi cấp phép |
| Ảnh theo thời gian | Ảnh lúc xây, ảnh sinh hoạt trong nhà các năm, ảnh thợ gửi khi sửa | Biết vết nứt có từ bao giờ, phần nào xây sau | Chỉ đánh giá được hiện trạng, khó biết xu hướng |
| Nhật ký sửa chữa | Năm, hạng mục, người làm, có đụng kết cấu không | Biết tải trọng thêm, chỗ từng bị can thiệp | Kỹ sư phải đoán từ dấu vết vật liệu |
Bản vẽ kết cấu và bản vẽ hoàn công có giá trị cao nhất, nhưng cũng hay thất lạc nhất. Bản vẽ xin phép thường chỉ có kiến trúc, không có thép, vẫn đáng đưa vì cho biết số tầng và kích thước ban đầu.
Ảnh cũ: kho dữ liệu hay bị bỏ quên
Hầu hết gia đình có nhiều ảnh chụp trong nhà hơn họ nghĩ, chỉ là ảnh không được chụp để ghi lại kết cấu. Những nguồn đáng lục lại:
- Album gia đình: ảnh sinh nhật, đám cưới, ngày Tết chụp trong phòng khách thường lọt cả bức tường phía sau.
- Điện thoại cũ và các tài khoản lưu ảnh trực tuyến: tìm theo năm, lọc ảnh chụp trong nhà.
- Tin nhắn với thợ, nhà thầu ở các lần sửa trước: thợ hay gửi ảnh cốt thép, ảnh đổ sàn để báo tiến độ.
- Ảnh của người chủ cũ khi rao bán nhà, nếu bạn còn lưu lại hoặc xin được.
- Ảnh hàng xóm chụp khi xây nhà họ, đôi khi lọt phần tường chung hoặc móng nhà bạn.
- Video quay trong nhà các dịp lễ, có thể dừng hình ở đúng góc cần xem.
Chọn ảnh có thấy rõ tường, trần, cột, góc cửa; ghi năm chụp và vị trí phòng vào tên tệp hoặc mặt sau ảnh. Mười tấm ảnh có ghi năm hữu ích hơn hai trăm tấm không rõ chụp khi nào. Nếu ảnh cũ cho thấy vết nứt đã có từ mười năm trước và không đổi, đó là thông tin rất có giá trị.
Viết nhật ký sửa chữa bằng lời của chủ nhà
Nhật ký không cần đẹp, chỉ cần đủ và đúng thứ tự thời gian. Cách viết đơn giản nhất:
- Kẻ một bảng bốn cột: năm, hạng mục, ai làm, có đụng tới tường, cột, dầm, sàn, móng không.
- Bắt đầu từ năm xây nhà hoặc năm bạn mua nhà, ghi lần lượt từng lần sửa mà gia đình còn nhớ.
- Hỏi thêm người lớn trong nhà, họ thường nhớ những lần sửa trước khi bạn về ở.
- Ghi cả việc tưởng nhỏ: xây thêm bức tường ngăn phòng, đặt bồn nước lên mái, làm bể cá lớn, chuyển phòng ngủ thành kho chứa hàng.
- Ghi các sự cố: lần ngập lớn, cháy nhỏ, nhà bên đào móng, đường trước nhà nâng cốt.
- Đánh dấu dòng nào bạn chắc, dòng nào chỉ nhớ mang máng.
Ví dụ một dòng trong nhật ký của nhà phố anh Tâm: "Năm thứ mười hai sau khi xây, đặt thêm bồn nước lớn lên mái phía sau, thợ quen làm, kê lên hai dầm mái, không xin ý kiến kỹ sư; chắc chắn về năm." Một dòng như vậy có thể giải thích ngay vì sao dầm mái phía sau võng, điều mà kỹ sư sẽ mất nhiều thời gian mới lần ra.
Mẫu một trang tóm tắt gửi kỹ sư trước buổi hẹn
Gửi trước một trang tóm tắt giúp kỹ sư chuẩn bị dụng cụ và câu hỏi. Mẫu dưới là của căn tập thể cô Lan ở phường C, bạn thay bằng thông tin nhà mình:
- Loại nhà và vị trí: căn hộ tầng ba trong dãy nhà tập thể năm tầng, xây khoảng bốn mươi năm trước.
- Mục đích mời kỹ sư: muốn biết có đập được bức tường giữa phòng khách và bếp không, và vết nứt trần nhà vệ sinh có đáng lo không.
- Dấu hiệu đã thấy: vết nứt chạy dọc trần nhà vệ sinh, có vệt ố nâu; khe hở giữa tường và khung cửa sổ phòng ngủ.
- Thời điểm phát hiện: vết nứt trần có trong ảnh từ ba năm trước, cảm giác dài hơn, chưa đo.
- Các lần sửa: chủ cũ lát lại nền và làm lại nhà vệ sinh, không rõ năm; gia đình chưa sửa gì.
- Tài liệu có: giấy chứng nhận, vài ảnh của chủ cũ; không có bản vẽ.
- Điều kiện tiếp cận: lên được mái chung qua cầu thang bộ, cần báo ban quản lý trước.
Một trang như vậy mất của bạn chừng nửa giờ, nhưng giúp buổi khảo sát đi thẳng vào câu hỏi chính thay vì mất phần lớn thời gian hỏi han.
Nhà mua lại, không có gì trong tay: tìm lại ở đâu
Hỏi người chủ cũ. Nhiều người vẫn giữ bản vẽ, hợp đồng thi công, ảnh lúc xây. Hỏi càng sớm sau khi mua càng dễ, vì lâu dần họ dọn nhà và bỏ đi.
Hỏi hàng xóm xây cùng đợt. Ở các dãy nhà phố xây cùng thời, cùng một nhà thầu, bản vẽ nhà bên có thể gần giống nhà bạn về móng và khung.
Hỏi thợ hoặc nhà thầu cũ nếu biết tên. Họ có thể nhớ loại móng, có ép cọc không, đổ bê tông thế nào. Thông tin miệng vẫn có ích khi kỹ sư biết đó là lời kể.
Tra lại hồ sơ cấp phép. Nơi cấp giấy phép xây dựng thường lưu hồ sơ xin phép. Thủ tục xin trích lục tuỳ địa phương; bạn hỏi bộ phận một cửa của UBND cấp xã hoặc cơ quan cấp phép nơi có nhà.
Với chung cư, tập thể, hỏi ban quản lý hoặc đơn vị quản lý vận hành. Hồ sơ cả toà nhà, kể cả các lần kiểm định chung trước đây, nếu có, thường nằm ở đây.
Lỗi hay gặp khi chuẩn bị hồ sơ
Những lỗi dưới đây làm hồ sơ kém giá trị dù chủ nhà đã bỏ công gom:
- Chỉ đưa bản vẽ xin phép và nghĩ đó là bản vẽ kết cấu.
- Đưa bản vẽ thiết kế nhưng không nói thực tế đã thi công khác bản vẽ ở đâu.
- Giấu các lần sửa không xin phép vì ngại, khiến kỹ sư tính sai tải trọng.
- Đưa bản gốc duy nhất cho người khác mang đi rồi thất lạc; nên đưa bản sao, giữ bản gốc.
- Gửi ảnh không ghi năm, không ghi phòng, kỹ sư không dùng được để so sánh.
- Dọn dẹp, trát lại các vết nứt ngay trước buổi hẹn cho gọn.
Sau khi kiểm định xong, hãy cất báo cáo vào cùng bộ hồ sơ này. Lần sau cần mời kỹ sư, cho thuê hay bán nhà, bạn đã có sẵn một bộ đầy đủ, chỉ cần bổ sung những gì thay đổi từ lần trước.
Xếp hồ sơ thành một bộ dễ dùng
Gom được tài liệu rồi, cách xếp quyết định kỹ sư dùng được bao nhiêu phần. Một cách xếp đơn giản mà hiệu quả:
- Đặt trang tóm tắt một trang lên đầu, để ai mở ra cũng biết ngay nhà loại gì, câu hỏi là gì.
- Xếp tiếp nhật ký sửa chữa theo thứ tự thời gian, từ năm xây tới hiện tại.
- Xếp bản vẽ theo loại: xin phép, thiết kế, hoàn công, cải tạo; bản nào cũ để dưới, bản mới để trên.
- Chọn ảnh tiêu biểu, in hoặc gom vào một thư mục số, mỗi ảnh có tên gồm năm và phòng.
- Để giấy tờ pháp lý cuối cùng, chỉ đưa bản sao các trang có mô tả nhà.
- Chụp toàn bộ bộ hồ sơ thành tệp số, gửi trước cho kỹ sư, mang bản giấy theo trong buổi hẹn.
Bộ hồ sơ xếp như vậy cũng dùng lại được khi làm việc với nhà thầu cải tạo, khi xin phép sửa chữa hay khi bán nhà. Bạn chỉ tốn công một lần.
Câu hỏi thường gặp
Bản vẽ xin phép xây dựng có dùng thay bản vẽ kết cấu được không?
Không thay được hoàn toàn. Bản vẽ xin phép thường chỉ có mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt kiến trúc, ít khi có bố trí thép. Nó vẫn có ích vì cho biết số tầng, kích thước và vị trí cột ban đầu, nên bạn cứ đưa cho kỹ sư.
Nhà không có bất kỳ bản vẽ nào thì kiểm định có làm được không?
Làm được. Kỹ sư sẽ đo vẽ lại hiện trạng, dò thép, có thể đục kiểm tra và đào hố xem móng. Khối lượng công việc tăng và có những phần chỉ suy luận được, nên kết luận về móng thường kèm điều kiện.
Có nên khai các lần sửa nhà không xin phép với kỹ sư?
Nên khai đủ. Kỹ sư cần biết tải trọng và chỗ từng bị can thiệp để đánh giá đúng. Giấu đi không làm phần sửa đó biến mất, chỉ làm kết luận kiểm định sai lệch và có thể dẫn tới quyết định nâng tầng hay cải tạo nguy hiểm.
Ảnh chụp bằng điện thoại có giá trị gì với kỹ sư?
Có giá trị lớn khi biết thời điểm và vị trí chụp. Ảnh giúp xác định vết nứt có từ bao giờ, có to ra không, phần nhà nào xây sau. Bạn nên ghi năm và tên phòng vào tên tệp, chọn ảnh thấy rõ tường, trần, cột.
Hồ sơ nhà nên lưu ở đâu cho khỏi thất lạc?
Giữ bản gốc giấy trong túi chống ẩm cùng giấy tờ nhà, và chụp hoặc quét toàn bộ thành bản số lưu ở hai nơi khác nhau. Khi đưa cho kỹ sư, nhà thầu hay người mua, chỉ đưa bản sao.