Vết nứt ngang trên tường đọc theo vị trí: nứt ngay dưới trần tầng trên cùng thường do sàn mái giãn nở vì nắng, nứt chạy dọc chân tường thường liên quan đến nền, ẩm hoặc lún, còn nứt ngang giữa thân tường kèm tường phình ra là kiểu đáng lo nhất. Cùng là một đường ngang, nhưng nguồn gốc và mức nguy hiểm khác nhau rất xa.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải “nứt có to không” mà là “nứt ở độ cao nào, tầng nào, có kèm phình, nghiêng hay ẩm không”. Bài này đi qua từng vị trí, kèm bảng đối chiếu và danh sách việc nên làm. Mức lo trong bài là mức thường gặp; một bức tường cụ thể vẫn cần kỹ sư xem tận nơi.
Tường chịu nén theo chiều đứng, nên nứt ngang là chuyện đáng hỏi
Một bức tường gạch đứng yên được là nhờ trọng lượng phía trên ép nó xuống. Theo chiều đứng, tường chịu nén khá tốt. Vết nứt ngang nghĩa là ở đúng độ cao đó, mạch vữa đã bị kéo tách ra hoặc bị trượt. Điều ấy có thể xảy ra vì nhiều lý do rất bình thường, như hai vật liệu khác nhau co giãn lệch nhau, nhưng cũng có thể vì tường đang bị đẩy ngang hoặc bị uốn cong.
Ở nhà phố bê tông cốt thép, tường chủ yếu là tường bao che và ngăn phòng, khung dầm cột mới là phần gánh chính. Nứt ngang ở chỗ tường gặp dầm hay sàn thường là chuyện ở mặt tiếp giáp giữa gạch và bê tông. Ở nhà cấp bốn tường gạch chịu lực, chính bức tường gánh mái, nên nứt ngang ở thân tường cần được nhìn nghiêm túc hơn.
Trước khi đọc tiếp, bạn xác định giúp nhà mình thuộc kiểu nào: có cột bê tông ở các góc và dọc tường không, hay mái gác thẳng lên tường gạch. Kỹ sư cũng sẽ hỏi câu này đầu tiên. Nhà xây nhiều đợt có khi lẫn cả hai: phần trước khung bê tông, phần sau cơi nới tường gạch chịu lực, và vết nứt ngang ở phần sau đáng được xem kỹ hơn phần trước.
Nứt ngang sát trần: hay gặp nhất ở tầng trên cùng
Hình dạng quen thuộc. Một đường thẳng chạy dọc mép trần, ngay dưới đáy sàn mái hoặc dầm mái, có khi chạy suốt chiều dài bức tường, thường thấy rõ ở tường hướng tây hoặc tường đầu hồi nhận nhiều nắng.
Nguyên nhân thường gặp. Sàn mái bê tông phơi nắng nóng lên rồi nguội đi mỗi ngày, giãn ra co lại nhiều hơn bức tường gạch nằm trong bóng râm bên dưới. Sàn kéo theo đỉnh tường, mặt tiếp giáp giữa bê tông và gạch bị tách. Mái chống nóng kém và sàn mái dài không có khe giãn thì nứt kiểu này càng rõ.
Mức lo thường. Thấp đến trung bình nếu vết nứt mảnh, không lệch mép, mùa nóng hở ra mùa lạnh khép lại. Lo hơn khi kèm thấm nước từ mái, khi đầu tường ở góc nhà bị đẩy lệch ra ngoài, hoặc khi vết nứt xuất hiện ở các tầng dưới chứ không chỉ tầng trên cùng.
Dấu hiệu phân biệt với lún. Nứt do nhiệt thường thẳng, chạy đều theo mép trần, rộng gần như nhau suốt chiều dài và xuất hiện ở nhiều phòng cùng tầng trên cùng. Nứt do lún hiếm khi thẳng hàng như vậy, thường xiên, rộng ở một đầu và đậm hơn ở tầng thấp. Nếu tầng trệt và tầng hai không có gì mà chỉ tầng thượng nứt dọc mép trần, khả năng cao là chuyện của mái.
Việc nên làm. Ghi ảnh vào lúc trưa nóng và lúc sáng sớm để so độ mở; xem lớp chống nóng và chống thấm mái; nhắc kỹ sư nếu có ý định nâng tầng hay đặt thêm bồn nước, vườn trên mái.
Nứt ngang giữa thân tường và nứt ngang chân tường
Hai vị trí này dễ bị gộp chung là “tường nứt”, nhưng nguồn gốc khác nhau. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp.
| Vị trí và dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Mức lo (thường) | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Giữa thân tường gạch chịu lực, tường hơi phình ra ở giữa | Tường mảnh chịu tải lớn, hoặc bị đất, nước đẩy ngang | Cao | Không treo đồ nặng, không kê đồ sát; gọi kỹ sư sớm |
| Giữa thân tường chắn đất, tường tầng hầm, tường rào giữ đất | Áp lực đất, nước sau tường | Cao | Xem rãnh thoát nước sau tường; gọi kỹ sư, tránh đứng sát chân tường |
| Ngang tại cao độ dầm giằng hoặc lanh tô | Tiếp giáp bê tông với gạch co ngót lệch nhau | Thấp | Chụp ảnh, theo dõi; xử lý khi sơn sửa |
| Chân tường, vết nứt chạy sát nền, vữa bở, có vệt muối trắng | Ẩm lên từ nền, muối kết tinh phá vữa | Thấp với kết cấu, cao với độ bền lâu dài | Tìm nguồn ẩm; nhờ thợ chống thấm, hỏi kỹ sư nếu gạch đã mủn |
| Chân tường, khe hở giữa tường và nền mở ra, nền sụt | Nền dưới sàn lún, sàn nền tách khỏi tường | Trung bình | Gõ thử nền tìm chỗ rỗng, kiểm ống nước ngầm rò, mời kỹ sư nếu khe rộng dần |
| Chân tường, vết nứt ngang kèm tường nghiêng ra ngoài | Móng xoay hoặc lún một phía | Rất cao | Rời khỏi khu vực sát tường, gọi kỹ sư ngay |
Điểm cần nhớ: một vết nứt ngang đi kèm phình hoặc nghiêng luôn được đẩy lên mức lo cao hơn, bất kể nó rộng bao nhiêu.
Các bước tự quan sát một vết nứt ngang
Những bước dưới đây không cần dụng cụ gì đặc biệt, chỉ cần một sợi dây có vật nặng buộc ở đầu làm dây dọi, một chiếc thước thẳng dài và điện thoại.
- Đo độ cao vết nứt so với sàn và ghi lại nó nằm sát trần, giữa tường hay sát chân tường.
- Thả dây dọi sát mặt tường ở ngay trên và dưới vết nứt: khoảng hở giữa dây và tường thay đổi đột ngột ở chỗ nứt là dấu hiệu tường đang phình hoặc nghiêng.
- Áp cạnh thước thẳng ngang qua vết nứt theo chiều đứng: nếu thước bập bênh quanh vết nứt thì tường đang cong tại đó.
- Xem mặt bên kia tường và tầng ngay trên, ngay dưới có vết nứt tương ứng không.
- Tìm nguồn nước: vệt ẩm, rêu, rãnh thoát nước bị tắc sát chân tường, ống nước chôn trong tường.
- Chụp ảnh vào hai thời điểm nóng và mát trong ngày, ghi ngày giờ, giữ nguyên góc chụp cho lần sau so.
Nếu ở bước hai hoặc bước ba bạn thấy rõ tường cong hoặc nghiêng, không cần chờ hoàn tất các bước còn lại: gọi kỹ sư và để trống khoảng sát chân bức tường đó.
Câu hỏi nên mang theo khi mời kỹ sư xem vết nứt ngang
Với vết nứt ngang, phần lớn câu hỏi xoay quanh hai chuyện: tường có đang bị đẩy hay uốn không, và nước có liên quan không. Bạn ghi sẵn để buổi xem không bị trôi qua những câu chung chung.
- Bức tường này là tường chịu lực hay chỉ bao che? Nếu nó hỏng thì phần nào của nhà bị ảnh hưởng?
- Vết nứt này là do nhiệt, do ẩm, do lún hay do tường bị đẩy ngang? Dấu hiệu nào cho thấy điều đó?
- Tường có đang phình hoặc nghiêng không, và mức đó so với mức tham khảo thì thế nào?
- Nếu do nhiệt từ sàn mái, có cần làm thêm lớp chống nóng hay khe giãn không, hay chỉ xử lý vết nứt?
- Nếu liên quan đến nước, nguồn nước ở đâu và việc nào phải làm trước: thoát nước, chống thấm hay xử lý tường?
- Gia đình có cần dọn đồ, đổi chỗ ngủ hay chống đỡ tạm trong lúc chờ xử lý không?
Nhờ kỹ sư chỉ cho bạn một hai điểm cụ thể để tiếp tục quan sát sau buổi xem, chẳng hạn chỗ đặt dây dọi và khoảng hở hiện tại. Lần sau gọi lại, bạn có con số để so thay vì chỉ có cảm giác “hình như to hơn”.
Tình huống giả định: căn nhà cấp bốn của cô Lan
Cô Lan ở căn nhà cấp bốn tường gạch hai mươi lăm năm tuổi, mái ngói gác trên xà gồ đặt thẳng lên tường. Sau đợt mưa dầm, cô thấy bức tường đầu hồi phía giáp con hẻm có một vết nứt ngang ở độ cao ngang vai, dài gần hết bức tường. Khi thả dây dọi, khoảng hở giữa dây và tường ở chỗ vết nứt hẹp hơn hẳn chỗ khác, nghĩa là tường đang phình ra ngoài ở đó.
Bức tường này vừa gánh mái, vừa bị nước mưa từ con hẻm cao hơn nền nhà ngấm vào chân tường suốt nhiều năm. Kiểu nứt ngang kèm phình ở tường chịu lực là kiểu kỹ sư không muốn chờ. Cô Lan dọn tủ và giường ra khỏi sát tường, không cho cháu ngủ ở phòng đó, rồi nhờ người quen giới thiệu kỹ sư kết cấu đến xem trong tuần.
Nếu cùng một vết nứt ngang mà nằm ngay dưới trần một căn nhà phố có khung bê tông, không phình, không thấm, câu chuyện sẽ nhẹ hơn nhiều. Đó là lý do bài này nhấn vào loại nhà và vị trí trước, độ rộng sau.
Lỗi hay gặp khi đọc vết nứt ngang
- Thấy nứt sát trần là đổ cho lún móng. Lún hiếm khi tạo một đường ngang thẳng dọc mép trần tầng trên cùng; nhiệt độ và mái mới là nghi phạm đầu tiên.
- Bỏ qua tường phình vì vết nứt còn nhỏ. Phình mới là dấu hiệu chính, vết nứt chỉ là hệ quả.
- Trát dày che chân tường ẩm. Lớp trát mới bong lại sau một mùa, trong khi gạch bên trong tiếp tục mủn.
- Kê tủ sách, bồn nước, chậu cây nặng sát bức tường đang nứt ngang. Thêm tải hoặc thêm nước vào đúng chỗ đang yếu.
- Cho rằng tường rào, tường chắn đất không quan trọng. Đây là nhóm tường hay đổ bất ngờ sau mưa lớn, nhất là khi phía sau giữ đất và nước.
Với tường chắn đất và tường rào có vết nứt ngang, khi trời đang mưa lớn kéo dài, nhắc trẻ em tránh xa và đừng đỗ xe sát chân tường cho đến khi có người chuyên môn xem.
Câu hỏi thường gặp
Vết nứt ngang dưới trần tầng thượng có cần gia cố không?
Thường không cần gia cố kết cấu nếu vết nứt mảnh, không lệch mép và co giãn theo mùa, vì nguyên nhân hay gặp là sàn mái giãn nở do nắng. Việc nên làm là cải thiện chống nóng, chống thấm mái và xử lý vết nứt bằng vật liệu đàn hồi theo tư vấn.
Nứt ngang chân tường có phải do nhà lún không?
Có thể, nhưng hay gặp hơn là do ẩm lên từ nền làm vữa mủn, hoặc nền nhà lún tách khỏi chân tường. Nếu tường không nghiêng, không phình và nền không sụt, nhiều khả năng là chuyện ẩm. Có nghiêng hoặc phình thì gọi kỹ sư ngay.
Tường gạch nứt ngang và phình ra thì nguy hiểm đến đâu?
Đây thường là kiểu nứt đáng lo nhất trong các kiểu nứt ngang, nhất là ở tường gạch chịu lực hoặc tường chắn đất. Bạn nên tránh xa chân tường, không đặt thêm đồ nặng, và mời kỹ sư kết cấu xem càng sớm càng tốt.
Vì sao vết nứt ngang lúc trưa hở ra, sáng sớm lại khép?
Vì sàn mái và bức tường giãn nở theo nhiệt độ với mức khác nhau. Vết nứt thở theo ngày và theo mùa như vậy thường là nứt do nhiệt, không phải do lún. Tuy vậy nếu sau mỗi mùa nó rộng hơn mùa trước thì nên báo kỹ sư.
Nhà khung bê tông thì tường nứt ngang có ảnh hưởng chịu lực không?
Ở nhà khung, tường chủ yếu bao che nên nứt ngang ở chỗ tiếp giáp gạch với dầm sàn thường ít ảnh hưởng chịu lực. Cần lo hơn khi vết nứt chạy vào dầm, cột, hoặc khi tường đó được xây thêm để gánh tải mà ban đầu không thiết kế.
Có nên khoan bắt vít treo tủ lên tường đang nứt ngang không?
Không nên trong lúc chưa rõ nguyên nhân. Khoan gần vết nứt và treo tải lên mảng tường đang yếu có thể làm vết nứt phát triển. Hãy chờ kỹ sư kết luận bức tường ổn định rồi mới tính chuyện treo đồ.