Tường nhà mới xây đã nứt chân chim, tức các vết nứt mảnh đan nhau như vết chân chim trên lớp trát, thường do lớp vữa trát co ngót: trát quá dày một lần, vữa khô quá nhanh vì nắng gió, không được giữ ẩm, hoặc tỷ lệ vữa không hợp. Đây chủ yếu là lỗi hoàn thiện, ít khi là dấu hiệu kết cấu, nhưng vẫn là chuyện nhà thầu cần xử lý trong phạm vi bảo hành.
Việc của bạn trước khi nghiệm thu là tách hai loại: chân chim đan lưới không hướng ở lớp trát, và vết nứt có hướng rõ ràng (chéo, ngang, dọc) hay nứt xuyên tường. Loại thứ hai cần kỹ sư giám sát hoặc kỹ sư độc lập xem. Bài này cho bạn danh sách kiểm, cách gõ thử bong rộp, và những điều nên ghi vào biên bản.
Chân chim khác nứt kết cấu ở chỗ nào
Vết nứt chân chim mảnh như sợi tóc, ngắn, đan nhau thành mạng lưới không theo hướng nào rõ rệt, nằm gọn trong lớp vữa trát dày một hai phân. Nó xuất hiện khắp mảng tường, đôi khi dày hơn ở chỗ trát dày hoặc chỗ nắng chiếu trực tiếp lúc thi công. Đứng xa một chút dưới ánh sáng xiên, mảng tường trông như mặt ruộng khô nứt nẻ thu nhỏ.
Nứt liên quan kết cấu thì có hướng: một đường chéo dài, một đường ngang theo mạch vữa, một đường dọc chỗ nối. Nó thường dài hơn, có khi rộng hơn ở một đầu, có thể xuyên qua cả viên gạch, và hay kèm theo một chuyện khác như cửa kẹt, nền nứt, dầm võng. Nếu tường nhà mới có cả hai loại, hai loại cần được xử lý theo hai hướng khác nhau.
Một phép thử đơn giản: chân chim ở lớp trát thì phía bên kia bức tường thường không có vết tương ứng, còn nứt xuyên khối xây thì có. Nếu bạn chưa chắc, cứ ghi lại cả hai và hỏi kỹ sư giám sát của công trình ngay trong buổi nghiệm thu.
Nguyên nhân thường gặp và cách nhận ra trên tường
Bảng dưới gom các nguyên nhân hay gặp của nứt chân chim ở nhà mới. Bạn không cần đoán đúng nguyên nhân; chỉ cần mô tả dấu hiệu để nhà thầu và kỹ sư giám sát giải thích.
| Nguyên nhân thường gặp | Dấu hiệu trên tường | Mức lo (thường) | Yêu cầu hợp lý với nhà thầu |
|---|---|---|---|
| Trát một lớp quá dày | Chân chim dày đặc ở chỗ tường vốn lồi lõm, phải trát bù nhiều | Thấp với kết cấu | Xử lý lại lớp trát chỗ bị nặng |
| Vữa khô quá nhanh, không giữ ẩm | Mạng nứt đều khắp mảng tường hướng nắng, hướng gió | Thấp | Xử lý bề mặt, giải thích cách bảo dưỡng ở các tầng còn lại |
| Tỷ lệ vữa không hợp, cát quá mịn hoặc lẫn bùn | Bề mặt bở, miết tay ra bột, nứt cả mảng | Trung bình với độ bền lớp trát | Kiểm tra vật liệu, trát lại mảng bở |
| Lớp trát không bám vào tường | Gõ nghe bộp, có chỗ phồng, nứt viền quanh mảng phồng | Trung bình, có nguy cơ bong rơi | Đục bỏ và trát lại mảng bong |
| Sơn bả quá sớm khi tường chưa khô | Vết nứt hiện ra sau khi sơn vài tuần, sơn phồng | Thấp | Xử lý lại lớp bả sơn sau khi tường khô |
Những dòng trên là lỗi hoàn thiện. Nếu bạn thấy vết nứt có hướng, nứt quanh dầm cột, nứt xuyên tường, đó không còn là chuyện của thợ trát nữa.
Gõ thử tìm chỗ bong rộp trên tường mới trát
Lớp trát bong là thứ chân chim hay che giấu, và là thứ có thể rơi xuống sau vài năm. Kiểm bằng cách gõ thử mất chừng một buổi cho cả nhà:
- Dùng cán chổi gỗ hoặc một khúc gỗ nhỏ, gõ nhẹ đều tay theo hàng ngang, mỗi hàng cách nhau khoảng một gang tay.
- Nghe tiếng: chỗ bám tốt cho tiếng đanh, đặc; chỗ bong cho tiếng bộp, rỗng, như gõ vào hộp.
- Đánh dấu viền chỗ kêu bộp bằng bút chì, chụp ảnh có ghi phòng và tường.
- Ưu tiên các vùng: trên cao gần trần, quanh ô cửa, chỗ tiếp giáp cột dầm, và tường ngoài phía mặt tiền.
- Gom danh sách theo phòng để đưa nhà thầu trong buổi nghiệm thu.
Gõ nhẹ thôi; mục tiêu là nghe, không phải phá. Nếu một mảng ở trên cao hoặc phía mặt tiền kêu bộp rộng và có nứt viền, hãy nhắc nhà thầu xử lý trước khi tháo giàn giáo, vì sau đó sửa chỗ ấy khó và nguy hiểm hơn nhiều.
Danh sách kiểm tường trát trước khi ký biên bản nghiệm thu
In danh sách này ra hoặc mở trên điện thoại, đi từng phòng cùng đại diện nhà thầu:
- Đứng xa nhìn mảng tường dưới ánh sáng xiên (đèn pin chiếu sát mặt tường) để thấy chân chim và chỗ lồi lõm.
- Ghi phòng nào, tường nào có chân chim; ước lượng diện tích.
- Tìm vết nứt có hướng: chéo từ góc cửa, ngang theo mạch, dọc mép cột; ghi riêng thành một mục.
- Gõ thử tìm bong rộp, đặc biệt trên cao và tường ngoài.
- Xem mặt ngoài nhà: tường mặt tiền, tường giáp nhà bên phía còn lộ, chỗ nứt ngoài trời sẽ cho nước vào.
- Kiểm các cửa đóng mở trơn, khe đều; ghi cửa nào kẹt.
- Hỏi nhà thầu về cách bảo dưỡng tường lúc thi công và thời gian chờ trước khi bả sơn.
- Ghi tất cả vào biên bản, kèm ảnh, kèm thời hạn và cách xử lý nhà thầu cam kết.
Nếu nhà thầu đề nghị sơn đè lên chân chim cho xong, hãy yêu cầu ghi rõ trong biên bản rằng đây là vết nứt đã biết, được xử lý theo cách nào, và nếu tái xuất hiện trong thời gian bảo hành thì nhà thầu xử lý lại.
Tình huống giả định: chị Mai nhận nhà sau ba tháng thi công
Chị Mai xây nhà ba tầng, hoàn thiện vào cuối mùa khô. Khi đi nghiệm thu, chị thấy tường phòng khách và tường cầu thang chân chim dày đặc, mặt ngoài tường tầng ba cũng vậy. Đội thợ bảo nhà nào mới xây cũng thế, sơn hai nước là hết. Chị chưa ký, mà dành một buổi chiều gõ thử và soi đèn từng phòng.
Kết quả: chân chim phần lớn nằm ở tường hướng tây và tầng trên, đúng những chỗ trát vào giữa trưa nắng; có ba mảng kêu bộp quanh ô cửa sổ tầng ba; và một vết nứt xiên dài chừng nửa mét ở chân tường cầu thang tầng trệt. Ba nhóm này được chị ghi thành ba mục riêng.
Nhà thầu nhận xử lý lại lớp trát bong và lớp bả sơn. Riêng vết nứt xiên ở chân cầu thang, chị đề nghị kỹ sư giám sát xem và ghi kết luận vào biên bản, kèm cam kết theo dõi trong thời gian bảo hành. Chị Mai giữ ảnh có ngày của cả ba nhóm, phòng khi sau này có tranh cãi. Điều chị làm đúng nhất không phải là tìm ra lỗi, mà là tách lỗi hoàn thiện khỏi chuyện kết cấu để mỗi thứ đến đúng người xử lý.
Lỗi hay gặp khi nhận nhà có chân chim
Sơn đè ngay để kịp dọn vào. Chân chim hiện lại qua lớp sơn sau một mùa, và lúc đó không ai nhớ nó có từ trước hay mới xuất hiện.
Gộp mọi vết nứt thành một mục “nứt chân chim”. Vết nứt có hướng bị chìm vào danh sách lỗi hoàn thiện, không ai xem nó dưới góc kết cấu.
Nghiệm thu khi tường còn ướt. Nghiệm thu giữa mùa mưa hay ngay sau khi trát, nhiều vết nứt chưa kịp hiện. Nếu được, hãy hẹn một lần kiểm lại sau vài tháng trong thời gian bảo hành.
Không giữ ảnh và biên bản. Thiếu bằng chứng có ngày, mọi yêu cầu bảo hành sau này dễ thành chuyện nói qua nói lại.
Tự đục bỏ mảng bong rồi tự trát. Nếu mảng ở trên cao hay mặt ngoài, việc đục có nguy cơ rơi vữa và ngã; đây là phần việc nhà thầu phải làm trong bảo hành.
Khi nào vết nứt ở nhà mới không chỉ là chân chim
Vết nứt có hướng và dài. Một đường chéo từ góc cửa kéo lên trần, một đường dọc chạy suốt chiều cao tường, hay một đường ngang dọc chân tường. Những vết này có nguyên nhân khác lớp trát.
Vết nứt xuất hiện ở cả hai mặt tường. Nứt xuyên khối xây nghĩa là gạch và mạch vữa bên trong đã đứt, không chỉ lớp trát.
Vết nứt ở dầm, cột, sàn hoặc cầu thang. Nhà mới mà dầm có vết nứt ngang mặt dưới giữa nhịp, sàn có vết nứt chạy dài mặt dưới, cột có vết nứt: đó là phần chịu lực, cần kỹ sư giám sát giải thích bằng văn bản.
Nứt kèm cửa kẹt, nền nứt, gạch nền bong. Nhà mới lún ban đầu là chuyện có, nhưng lún lệch đủ để cửa kẹt là chuyện cần được theo dõi có số liệu.
Vết nứt lớn dần qua các tuần. Chân chim co ngót thường ổn định sau một thời gian. Vết nứt nào cứ dài thêm, rộng thêm là vết nứt đang có chuyển động phía sau.
Hỏi gì nhà thầu và ghi gì vào biên bản
Buổi nghiệm thu là lúc bạn có tiếng nói nhất. Những câu hỏi và điều khoản dưới đây giúp biên bản có giá trị khi cần dùng đến:
- Tường được trát mấy lớp, mỗi lớp dày bao nhiêu, có giữ ẩm sau khi trát không, chờ bao lâu mới bả sơn?
- Chỗ tiếp giáp tường với cột, dầm có đặt lưới trước khi trát không?
- Các vết nứt có hướng đã liệt kê: kỹ sư giám sát kết luận nguyên nhân là gì, có cần theo dõi không?
- Mảng bong rộp nào sẽ được đục trát lại, xong trước ngày nào?
- Nếu chân chim tái xuất hiện trong thời gian bảo hành, nhà thầu xử lý thế nào, ai chịu chi phí?
- Hẹn ngày kiểm lại sau vài tháng, ghi luôn vào biên bản.
Biên bản nên có danh sách vị trí kèm ảnh đánh số, chữ ký hai bên và bản giữ lại cho gia đình. Những điều thoả thuận bằng lời ở công trường rất dễ bị quên khi đội thợ đã chuyển đi.
Câu hỏi thường gặp
Nhà mới xây bị nứt chân chim có phải lỗi của nhà thầu không?
Thường là lỗi ở khâu trát và bảo dưỡng vữa, nên nhà thầu có trách nhiệm xử lý trong phạm vi hợp đồng và bảo hành. Tuy vậy nứt chân chim mảnh ở mức độ nhẹ khó tránh hoàn toàn. Hãy ghi rõ mức độ, vị trí vào biên bản và thống nhất cách xử lý.
Nứt chân chim có ảnh hưởng đến kết cấu nhà không?
Chân chim nằm trong lớp vữa trát nên thường không ảnh hưởng chịu lực. Nó làm mất thẩm mỹ, dễ thấm ở tường ngoài và có thể báo hiệu lớp trát bám kém. Nếu có vết nứt có hướng rõ ràng hoặc xuyên tường thì cần kỹ sư xem riêng.
Có nên nhận nhà khi tường còn nứt chân chim không?
Có thể nhận nếu biên bản ghi rõ vị trí, mức độ, cách xử lý và thời hạn nhà thầu cam kết. Không nên ký biên bản nghiệm thu chung chung không nhắc đến vết nứt. Nếu có bong rộp trên cao, nên yêu cầu xử lý trước khi tháo giàn giáo.
Vì sao tường hướng tây hay nứt chân chim hơn?
Vì lúc thi công, lớp vữa trên tường hướng tây bị nắng chiều chiếu trực tiếp nên mất nước nhanh và co ngót mạnh. Nếu không che nắng và tưới ẩm, chân chim xuất hiện dày hơn. Sau này tường ấy cũng co giãn nhiệt nhiều hơn.
Sơn chống thấm có che được nứt chân chim không?
Một số lớp sơn và bả đàn hồi có thể che được vết nứt rất mảnh, nhưng không xử lý được lớp trát bong hay vết nứt còn cử động. Trước khi sơn, cần xử lý các mảng bong rộp và tách riêng các vết nứt có hướng để kỹ sư xem.
Sau bao lâu thì biết vết nứt ở nhà mới đã ổn định?
Nhà mới thường còn lún ban đầu và vữa còn co ngót trong một hai mùa. Vì vậy nên kiểm lại sau vài tháng và trước khi hết thời gian bảo hành. Vết nứt không lớn thêm qua các lần kiểm thường đã ổn định; lớn thêm thì báo nhà thầu và kỹ sư.