VungChac.comVững Chắc
Kỹ sư kết cấu và kiểm định nhà

Kiểm định nhà sau cháy: bê tông, cốt thép chịu nhiệt ra sao và khi nào được ở lại

Sau đám cháy, bê tông và cốt thép có thể suy giảm dù bề mặt chỉ ám khói. Dấu hiệu cần để ý, kiểm định sau cháy gồm gì và khi nào gia đình được quay lại ở.

A Vietnamese engineer with his back to the camera tapping a soot-blackened concrete ceiling beam with a small hammer inside a burnt ground floor shop, grey ash on the floor, harsh side light

Sau một đám cháy, kết cấu nhà có thể đã suy giảm dù bề mặt chỉ thấy ám khói, nên gia đình chưa nên quay lại ở, trát sơn hay sửa sang trước khi kỹ sư kết cấu đánh giá. Nhiệt làm bê tông mất một phần cường độ, làm lớp bê tông ngoài bong ra, làm cốt thép mềm đi trong lúc nóng và có thể để lại biến dạng sau khi nguội. Những hư hỏng này không phải lúc nào cũng hiện ra ngay.

Bài này giải thích ở mức nguyên lý lửa làm gì với kết cấu, những dấu hiệu chủ nhà nhìn thấy được, kiểm định sau cháy thường gồm những bước nào, và các kết luận hay gặp: chỉ cần làm sạch, cần sửa lớp bề mặt, cần gia cố hay phải thay hẳn một số bộ phận.

Lửa làm gì với bê tông, cốt thép và tường gạch

Bê tông không cháy, nhưng chịu nhiệt cao lâu thì nước trong bê tông bốc hơi, các thành phần giãn nở khác nhau, vi nứt xuất hiện và cường độ giảm. Lớp bê tông ngoài cùng có thể bong vỡ từng mảng, có khi kèm tiếng nổ lách tách trong lúc cháy. Khi lớp này mất, thép bên trong lộ ra và chịu nhiệt trực tiếp.

Cốt thép mất dần độ cứng và khả năng chịu lực khi bị nung nóng. Nếu nhiệt chưa quá cao, sau khi nguội thép có thể phục hồi phần lớn tính chất, nhưng nếu lúc nóng dầm đã võng xuống thì độ võng đó thường ở lại. Chỗ thép chủ chịu kéo của dầm và sàn, nằm ở mặt dưới, lại thường là chỗ hứng lửa trực tiếp từ đồ đạc cháy bên dưới.

Tường gạch chịu nhiệt khá tốt, nhưng lớp vữa có thể mủn, tường mỏng có thể nứt hoặc phình do một mặt nóng một mặt nguội. Kết cấu gỗ và khung thép mái tôn yếu nhất: gỗ mất tiết diện vì cháy than, khung thép mỏng cong vênh rất nhanh. Nước chữa cháy phun vào bê tông đang nóng cũng gây thêm nứt do co lại đột ngột, đây là chuyện bình thường của mọi đám cháy, không phải lỗi của ai.

Trước khi kỹ sư tới: nên và không nên

Những ngày đầu sau cháy, gia đình thường muốn dọn dẹp ngay. Một số việc nên làm và một số việc nên chờ:

  • Chỉ vào nhà khi lực lượng chữa cháy và chính quyền cho phép; khu vực có dầm võng, sàn nứt, trần bong thì không vào.
  • Ngắt điện tổng, khoá gas, không bật lại hệ thống điện đã bị lửa đi qua khi chưa có thợ điện kiểm tra.
  • Chụp ảnh, quay video toàn bộ hiện trạng trước khi dọn, ghi rõ phòng, tầng, hướng nhìn.
  • Báo cho đơn vị bảo hiểm nếu có, hỏi họ cần giữ nguyên hiện trường tới khi nào.
  • Không cạo lớp ám khói, không đục lớp trát bong, không rửa áp lực cao lên trần, dầm: dấu vết màu sắc và mảng bong là thứ kỹ sư cần đọc.
  • Không chất đồ dọn ra lên các tầng trên hoặc lên sàn bị cháy; dồn ra sân hoặc ngoài nhà.
  • Không tự kê chống dầm, sàn bị võng; việc chống đỡ tạm do người có chuyên môn quyết định và làm.

Nếu cháy lan sang hoặc bắt đầu từ nhà bên, báo cho họ và chính quyền cấp xã, đề nghị đánh giá chung phần tường chung trước khi bên nào sửa trước.

Dấu hiệu sau cháy và mức lo thường gặp

Bảng dưới giúp bạn mô tả cho kỹ sư và biết chỗ nào phải tránh xa. Mức lo là mức thường gặp, kết luận cuối cùng do kỹ sư xem tận nơi:

Dấu hiệuThường nói lênMức lo (thường)Việc nên làm
Chỉ ám khói đen, lau thấy bề mặt bê tông nguyênNhiệt không lớn hoặc thời gian ngắnThấpChờ kỹ sư xác nhận rồi mới làm sạch
Bê tông đổi màu hồng nhạt hoặc xám trắngĐã chịu nhiệt cao, lớp ngoài có thể suy giảmVừa đến caoGhi vị trí, để kỹ sư kiểm
Lớp bê tông bong mảng, lộ thépMất lớp bảo vệ, thép đã chịu nhiệt trực tiếpCaoKhông đứng dưới, chờ đánh giá
Dầm hoặc sàn võng thấy bằng mắtThép đã mềm khi nóng, biến dạng còn lạiRất caoKhông vào khu vực, đề nghị chống đỡ tạm
Tường gạch nứt nhiều, phình raTường mất ổn định do nhiệt một phíaCaoKhông dựa đồ, không đứng sát
Khung thép mái cong vênh, mái tôn võngThép mỏng mất khả năng chịu lựcCaoTránh xa vùng mái, chờ tháo dỡ có kiểm soát
Cột gỗ, dầm gỗ cháy thanTiết diện còn lại giảmCaoKhông chịu thêm tải, chờ đánh giá

Mức độ cháy thường khác nhau rất nhiều giữa các phòng. Một cửa hàng tầng trệt cháy nặng có thể đi kèm tầng trên chỉ ám khói, nên đừng kết luận cả nhà theo phòng tệ nhất hay phòng nhẹ nhất.

Kiểm định sau cháy thường gồm những bước nào

Mỗi đơn vị có đề cương riêng, nhưng kiểm định kết cấu sau cháy ở nhà ở thường đi theo trình tự gần giống nhau:

  1. Nghe gia đình và hồ sơ chữa cháy: cháy bắt đầu ở đâu, kéo dài bao lâu, vật liệu gì cháy, phun nước vào đâu.
  2. Khoanh vùng an toàn, xác định nơi cần chống đỡ tạm trước khi đi kiểm chi tiết.
  3. Phân vùng mức độ cháy theo quan sát: màu sắc bê tông, mảng bong, độ võng, tình trạng tường và mái.
  4. Gõ kiểm, súng bật nẩy, siêu âm ở cả vùng cháy và vùng không cháy để so sánh.
  5. Khoan lấy lõi bê tông ở các vùng đại diện, thí nghiệm cường độ và xem độ sâu bị ảnh hưởng.
  6. Đục kiểm tra thép ở vùng nặng: đường kính, biến dạng, có khi lấy mẫu thép để thí nghiệm.
  7. Đo độ võng dầm, sàn và độ nghiêng cột, tường.
  8. Tính lại khả năng chịu lực của các bộ phận bị suy giảm, lập báo cáo có phân vùng và kiến nghị.

Việc so sánh vùng cháy với vùng không cháy là điểm khác biệt chính của kiểm định sau cháy. Không có vùng đối chứng, kỹ sư khó biết bê tông yếu là do lửa hay do vốn đã yếu từ lúc xây.

Phân vùng thiệt hại và các kết luận hay gặp

Vùng chỉ ám khói, bề mặt nguyên vẹn. Thường chỉ cần làm sạch, xử lý mùi và sơn lại. Kỹ sư vẫn nên xác nhận bằng vài phép đo trước khi gia đình làm hoàn thiện.

Vùng bong lớp bề mặt, thép chưa biến dạng. Thường phải đục bỏ lớp bê tông bị hỏng, làm sạch thép, phục hồi lớp bảo vệ bằng vật liệu phù hợp theo chỉ dẫn của kỹ sư.

Vùng suy giảm sâu, thép lộ, có võng nhẹ. Cần phương án gia cố có tính toán, ví dụ tăng tiết diện hoặc bổ sung bộ phận chịu lực. Phương án do kỹ sư kết cấu thiết kế, có bản vẽ.

Vùng hư hỏng nặng, võng lớn, tường mất ổn định. Thường phải tháo dỡ và làm lại bộ phận đó. Việc tháo dỡ cũng cần trình tự để không kéo theo phần còn tốt.

Toàn bộ nhà hư hỏng nhiều vùng nặng. Kỹ sư có thể khuyên so sánh giữa sửa chữa và xây lại. Quyết định này còn phụ thuộc pháp lý và chi phí, nhưng phần kết cấu nên được đánh giá trước.

Tình huống giả định: cửa hàng tầng trệt nhà chị Mai

Nhà chị Mai ba tầng, tầng trệt bán đồ nhựa gia dụng. Một đêm chập điện, kho hàng tầng trệt cháy khoảng một giờ trước khi được dập. Tầng hai và tầng ba ám khói, cửa kính vỡ. Hôm sau thợ quen đề nghị cạo trần, trát lại, sơn mới để kịp mở cửa hàng trong tuần. Chị dừng lại và mời kỹ sư trước.

Kỹ sư thấy trần tầng trệt phía kho bong nhiều mảng, lộ thép mặt dưới sàn, bê tông đổi màu hồng nhạt ở một vùng rộng, một dầm có độ võng đo được. Phía mặt tiền, nơi lửa ít hơn, bê tông chỉ ám khói. Kỹ sư cho chống đỡ tạm dầm võng, khoanh vùng không cho ai vào kho, và đề nghị kiểm định có khoan lõi so sánh hai vùng.

Báo cáo cho thấy sàn phía kho suy giảm đáng kể, cần gia cố theo thiết kế; phía mặt tiền chỉ cần phục hồi bề mặt. Nếu chị làm theo lời thợ, lớp trát mới sẽ che đi một sàn đang yếu ngay dưới chỗ gia đình ngủ. Chị mở lại cửa hàng muộn hơn dự tính, nhưng ở phần mặt tiền đã được xác nhận an toàn trong lúc chờ gia cố phía sau.

Tường chung và nhà liền kề sau cháy

Ở nhà phố, lửa ít khi dừng đúng ở ranh giới hai căn. Tường chung chịu nhiệt một phía, có thể nứt hoặc phình về phía nhà không cháy. Dầm, sàn của hai căn đôi khi gác chung lên một bức tường hoặc một hàng cột. Vì thế, khi một căn bị cháy nặng, căn bên cạnh cũng nên được kỹ sư xem phần tiếp giáp, kể cả khi bên đó chỉ thấy ám khói qua khe mái.

Cách làm gọn nhất là hai gia đình cùng mời một kỹ sư hoặc một đơn vị kiểm định đánh giá phần tường chung, ghi nhận hiện trạng hai phía trong cùng một biên bản. Phương án sửa tường chung cũng nên thống nhất trước khi bên nào khởi công, để tránh một bên trát kín trong khi bên kia còn cần đục kiểm tra. Nếu hai bên chưa thống nhất được trách nhiệm, chính quyền cấp xã có thể hỗ trợ làm việc, còn phần kỹ thuật vẫn để kỹ sư kết luận.

Câu nên hỏi kỹ sư và lỗi hay gặp sau cháy

Khi nhận kết luận, những câu sau giúp gia đình biết rõ được làm gì và chờ gì:

  • Khu vực nào được ở lại ngay, khu vực nào phải chờ, chờ tới bước nào?
  • Các cột chống tạm để bao lâu, ai kiểm tra định kỳ?
  • Phần nào chỉ cần làm sạch, phần nào phải phục hồi bề mặt, phần nào phải gia cố?
  • Tường chung với nhà bên có bị ảnh hưởng không, có cần đánh giá phía bên kia?
  • Hệ điện, nước đi trong tường, trần bị cháy có cần thay toàn bộ không?

Lỗi hay gặp nhất là sửa nhanh để kịp ở hoặc kịp kinh doanh: trát và sơn che kín vùng bê tông suy giảm, rồi chất hàng trở lại đúng sàn đó. Lỗi thứ hai là chỉ lo phòng cháy nặng nhất mà bỏ qua dầm ở phòng kế bên, nơi khói nóng đã đi qua lâu. Lỗi thứ ba là bật lại điện cũ khi dây trong trần đã chịu nhiệt.

Câu hỏi thường gặp

Nhà bị cháy có ở lại được ngay không?

Thường chưa nên, cho tới khi lực lượng chữa cháy cho phép vào và kỹ sư kết cấu xác nhận khu vực nào an toàn. Có nhà chỉ cần vài ngày để xác nhận phần ít bị ảnh hưởng, có nhà phải chờ chống đỡ tạm và kiểm định đầy đủ.

Bê tông chỉ ám khói đen thì có cần kiểm định không?

Nên để kỹ sư xem ít nhất một lần. Ám khói có thể chỉ là bề mặt, nhưng nhiệt có thể đã truyền vào trong nếu đám cháy kéo dài. Kỹ sư so sánh vài phép đo giữa vùng ám khói và vùng không bị ảnh hưởng là đủ để kết luận cho phần lớn trường hợp.

Dầm bị võng sau cháy có tự trở lại như cũ không?

Thường không. Khi thép mềm đi lúc nóng và dầm đã võng xuống, độ võng đó phần lớn ở lại sau khi nguội. Dầm võng sau cháy cần chống đỡ tạm và đánh giá để quyết định gia cố hay làm lại, không nên tiếp tục sử dụng như bình thường.

Nhà cháy nặng có bắt buộc phải đập đi xây lại không?

Không bắt buộc. Nhiều nhà chỉ cần thay hoặc gia cố một số bộ phận ở vùng cháy nặng, phần còn lại phục hồi bề mặt. Kết luận sửa hay xây lại dựa trên báo cáo kiểm định, cộng với chi phí và điều kiện pháp lý của từng nhà.

Kiểm định sau cháy có dùng cho hồ sơ bảo hiểm được không?

Báo cáo kiểm định mô tả mức thiệt hại kết cấu theo từng vùng, là tài liệu có ích khi làm hồ sơ bồi thường. Bạn nên hỏi đơn vị bảo hiểm trước về yêu cầu của họ, và giữ ảnh hiện trường chụp trước khi dọn dẹp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138