Vết nứt chỉ nằm ở lớp vữa trát thường là chuyện bề mặt; vết nứt xuyên qua cả khối gạch, thấy được ở cả hai mặt tường, cho thấy bức tường đã bị tách thành hai mảng và cần được đọc kỹ hơn về nguyên nhân. Phân biệt hai loại này là bước đầu tiên, trước cả việc đo độ rộng.
Bạn có thể kiểm phần lớn mà không cần đục: đối chiếu vị trí ở hai mặt tường, soi đèn trong phòng tối, xem gió lùa và nước thấm sau mưa. Bài này hướng dẫn các cách kiểm ấy, giải thích nứt xuyên nói gì về một bức tường mỏng hay dày, chịu lực hay không, và những câu nên hỏi kỹ sư khi gặp nó.
Một vết nứt có hai tầng
Bức tường gạch nhà ở gồm khối xây (gạch và mạch vữa) ở giữa, hai lớp vữa trát dày chừng một hai phân ở hai mặt, rồi bả và sơn. Lớp trát có thể nứt riêng do co ngót, do bám kém, do nhiệt, mà khối xây bên trong vẫn nguyên vẹn. Ngược lại, khi khối xây nứt, vết nứt hầu như luôn hiện lên lớp trát ở cả hai mặt.
Khi bạn nhìn thấy một vết nứt trên tường đã trát, bạn chưa biết nó thuộc tầng nào. Vết nứt lớp trát thường ngắn, mạng lưới, hoặc đi theo đường tiếp giáp vật liệu; vết nứt khối xây thường dài, có hướng, đi theo mạch vữa thành bậc thang hoặc cắt qua viên gạch. Nhưng hình dạng chỉ là gợi ý, cần kiểm thêm.
Phân biệt hai tầng quan trọng vì chúng dẫn đến hai câu chuyện khác nhau: lớp trát nứt là chuyện hoàn thiện, xử lý bằng thợ; khối xây nứt là chuyện bức tường đã chịu một lực đủ để xé nó, và câu hỏi là lực nào.
Năm cách kiểm vết nứt xuyên mà không cần đục
Không cần cạy lớp trát để nhìn khối xây bên trong. Những phép kiểm dưới đây cho bạn câu trả lời khá chắc trong phần lớn trường hợp:
- Đối chiếu hai mặt tường. Đo khoảng cách từ vết nứt đến góc phòng và đến trần ở mặt này, rồi sang mặt bên kia đo lại cùng khoảng cách. Có vết nứt tương ứng ở gần đúng vị trí đó là dấu hiệu mạnh của nứt xuyên.
- Soi đèn trong phòng tối. Một người đứng ở phòng bên kia chiếu đèn pin sát vết nứt, người còn lại tắt đèn phòng mình và quan sát. Thấy le lói ánh sáng là vết nứt đã xuyên hẳn và khá rộng.
- Xem gió lùa. Với tường ngoài, vào ngày gió, đưa một sợi chỉ mảnh hoặc dải giấy mỏng sát vết nứt: sợi chỉ rung theo luồng gió là có đường thông.
- Xem nước sau mưa. Tường ngoài nứt xuyên thường để lại vệt ẩm chạy theo đúng đường nứt ở mặt trong sau mưa hắt, khác với dải ẩm loang đều của tường ngấm nước.
- Gõ nghe quanh vết nứt. Lớp trát bong quanh vết nứt kêu bộp; nếu cả vùng quanh vết nứt đều đặc mà vết nứt vẫn hiện hai mặt, nhiều khả năng là khối xây đã nứt.
Không khoan, không đục mở vết nứt để nhìn cho rõ. Nếu cần thấy khối xây bên trong, kỹ sư sẽ chỉ định vị trí và cách mở thăm dò an toàn.
Nứt lớp trát và nứt xuyên khối xây: đặt cạnh nhau
Bảng đối chiếu những điểm khác nhau thường gặp. Có trường hợp lẫn cả hai, nên hãy ghi hết những gì bạn thấy.
| Đặc điểm | Thường là nứt lớp trát | Thường là nứt xuyên khối xây |
|---|---|---|
| Hình dạng | Mạng lưới, ngắn, không hướng rõ | Dài, có hướng, bậc thang theo mạch hoặc cắt qua gạch |
| Mặt bên kia tường | Không có vết tương ứng | Có vết ở gần cùng vị trí |
| Âm thanh khi gõ quanh | Có thể kêu bộp do trát bong | Thường đặc, trừ khi trát cũng bong |
| Ánh sáng, gió | Không lọt | Có thể lọt khi đủ rộng |
| Thay đổi theo thời gian | Thường ổn định sau một hai mùa | Có thể ổn định hoặc tiếp tục mở, tuỳ nguyên nhân |
| Người nên xem | Thợ hoàn thiện | Kỹ sư kết cấu, nhất là tường chịu lực hoặc tường ngoài |
Một vết nứt xuyên không tự động có nghĩa là nguy hiểm. Nó có nghĩa là cần tìm nguyên nhân: co ngót của tường dài, lún, tải đè hay lực đẩy ngang. Mức lo đi theo nguyên nhân ấy.
Nứt xuyên nói gì về bức tường
Bức tường đã bị chia thành hai mảng. Mỗi mảng làm việc riêng, mảnh hơn bức tường nguyên. Với tường gạch chịu lực gánh mái hay gánh sàn, điều này làm giảm độ ổn định, nhất là khi mảng nằm ở góc nhà hoặc cạnh ô cửa lớn.
Có một lực đủ lớn đã tác động. Co ngót của lớp trát không xé được khối gạch. Nứt xuyên cho thấy khối xây đã chịu kéo, cắt hoặc uốn vượt sức chịu, do lún, do tải, do nhiệt độ của tường rất dài, hay do rung.
Có đường cho nước và không khí. Ở tường ngoài, nứt xuyên là đường nước mưa đi vào, làm ẩm tường, hỏng lớp hoàn thiện mặt trong, và nếu gần dầm cột thì đưa nước tới thép.
Tường mất một phần khả năng cách âm, cách nhiệt, ngăn cháy. Ở tường giữa hai căn hộ hoặc hai nhà liền kề, vết nứt xuyên còn là chuyện riêng tư và an toàn cháy, không chỉ là chuyện kết cấu.
Tường mỏng và tường dày nứt khác nhau
Nhà ở hay có hai loại tường gạch: tường mỏng chỉ một hàng gạch (thường gọi là tường mười, tường một mười) và tường dày hai hàng gạch (tường hai mươi, tường hai hai). Tường mỏng nhẹ, dùng làm vách ngăn hoặc tường bao ở nhà khung; khi nứt, vết nứt gần như luôn xuyên vì chỉ có một lớp gạch.
Tường dày thường là tường bao ngoài, tường chịu lực ở nhà cũ, hoặc tường ngăn giữa hai nhà. Nó có thể nứt ở một lớp gạch mà lớp kia còn nguyên, nhất là khi hai lớp không được giằng tốt với nhau. Vì thế tường dày có vết nứt ở một mặt chưa chắc là không có gì bên trong, và tường dày nứt xuyên hai mặt thường phản ánh một lực đáng kể.
Với tường mỏng làm vách ngăn trong nhà khung, nứt xuyên thường liên quan đến co ngót, độ võng của dầm sàn bên dưới hay bên trên, hoặc tường xây cao mà không có giằng ngang. Mức lo phần nhiều thấp hơn, nhưng vách cao, dài, nứt xuyên kèm rung lắc khi đóng cửa thì vẫn nên hỏi kỹ sư về độ ổn định. Nếu không biết tường nhà mình dày bao nhiêu, hãy đo bề dày ở khuôn cửa đi xuyên qua bức tường ấy, trừ đi chừng hai phân cho hai lớp trát.
Khi nào nứt xuyên là dấu hiệu phải rời khỏi phòng
Phần lớn vết nứt xuyên cho bạn thời gian theo dõi và mời kỹ sư. Nhưng nếu gặp một trong các dấu hiệu dưới đây, việc trước tiên là đưa người ra khỏi khu vực, sau đó mới tìm nguyên nhân:
- Hai mảng tường hai bên vết nứt lệch nhau thấy rõ, một mảng nghiêng hoặc phình ra khỏi mặt phẳng.
- Vết nứt mở rộng trong vài ngày, gạch lỏng, vữa vụn rơi xuống sàn mỗi ngày.
- Vết nứt chạy tiếp lên dầm, sàn hoặc xuống cột, hoặc trần phía trên cũng nứt theo.
- Có tiếng răng rắc từ bức tường, nhất là vào ban đêm.
- Tường đang nứt là tường chịu lực gánh sàn, gánh mái, và nhiều cửa trong nhà cùng kẹt.
Khi đó, gọi kỹ sư kết cấu đến xem ngay để quyết định có cần chống đỡ tạm không; việc chống đỡ do người có chuyên môn làm. Nếu có nguy cơ sập ảnh hưởng nhà bên, lối đi chung hay cả khối nhà tập thể, báo UBND cấp xã để được hỗ trợ khoanh vùng và di dời tạm.
Tình huống giả định: bức tường chung trong khu tập thể của cô Ngân
Căn hộ của cô Ngân ở tầng hai một khu tập thể cũ, ngăn với căn bên cạnh bằng một bức tường gạch. Cô thấy trên tường phòng ngủ một vết nứt xiên dài hơn một mét, từ góc trần xuống gần giữa tường. Sang hỏi nhà bên, họ cũng có một vết nứt ở gần đúng chỗ đó, đã thấy từ năm ngoái nhưng tưởng chỉ nhà mình bị.
Tối hôm ấy, hai nhà thử soi đèn: phía nhà cô Ngân thấy lờ mờ ánh sáng ở đoạn giữa vết nứt. Cả hai cùng kiểm cửa thì cửa phòng ngủ nhà bên đã phải nâng mới đóng được từ vài tháng nay. Một vết nứt xuyên ở tường ngăn giữa hai căn hộ, trong một khối nhà cũ, kèm cửa kẹt, không còn là chuyện riêng của hai nhà.
Hai gia đình gom ảnh, ghi số đo và báo ban đại diện khu nhà, đề nghị mời kỹ sư xem cả cột tường này ở các tầng trên dưới. Cô Ngân không trám kín phía mình như định làm ban đầu, để kỹ sư còn quan sát được, và hai nhà thống nhất mỗi tuần chụp lại ảnh ở cùng góc để so.
Câu hỏi nên hỏi kỹ sư và lỗi hay gặp
Khi đã biết vết nứt xuyên khối xây, các câu hỏi đáng hỏi nhất là:
- Bức tường này có chịu lực không, và nếu có thì nó đang gánh những gì?
- Nguyên nhân là co ngót, lún, tải đè hay lực đẩy ngang? Có còn tiếp diễn không?
- Hai mảng tường còn ổn định không, có cần chống đỡ tạm hay hạn chế dùng phòng không?
- Xử lý sau này là liên kết lại khối xây hay chỉ chặn nước và hoàn thiện? Ai làm và làm khi nào?
- Với tường chung giữa hai nhà, ai cần được báo và nên xem thêm ở những tầng nào?
Lỗi hay gặp nhất là trám kín một mặt rồi coi như xong, trong khi mặt bên kia và khối xây bên trong vẫn hở. Lỗi thứ hai là tự đục mở rộng vết nứt để nhét vữa vào sâu, việc này làm yếu thêm mảng tường. Lỗi thứ ba là chỉ nhìn tường nhà mình, không hỏi nhà bên hay tầng trên dưới, nên bỏ lỡ bức tranh toàn khối.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết vết nứt tường là nứt xuyên hay chỉ nứt lớp trát?
Đối chiếu vị trí ở hai mặt tường, soi đèn trong phòng tối từ phía bên kia, xem gió lùa và vệt nước sau mưa. Có vết tương ứng ở mặt bên kia hoặc thấy ánh sáng lọt qua là dấu hiệu nứt xuyên. Không cần đục để kiểm.
Vết nứt xuyên tường có nguy hiểm không?
Không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nó cho thấy khối xây đã chịu một lực đủ để xé bức tường. Mức nguy hiểm tuỳ nguyên nhân và tuỳ bức tường có chịu lực hay không. Nên mời kỹ sư xem, nhất là với tường chịu lực và tường ngoài.
Nhìn thấy ánh sáng qua vết nứt tường thì phải làm gì?
Ánh sáng lọt qua nghĩa là vết nứt đã xuyên hẳn và khá rộng. Bạn nên chụp ảnh, ghi số đo, xem các cửa gần đó có kẹt không và mời kỹ sư sớm. Nếu vết nứt đang rộng ra hoặc có vữa rơi, tránh dùng khu vực đó.
Tường giữa hai căn hộ nứt xuyên thì ai chịu trách nhiệm?
Tường ngăn giữa hai căn hộ trong nhà tập thể, chung cư thường liên quan đến phần chung hoặc của cả hai bên. Hai gia đình nên ghi hiện trạng, báo ban quản lý hoặc ban đại diện và đề nghị kỹ sư đánh giá trước khi bàn chuyện chi phí.
Có nên trám vết nứt xuyên tường bằng keo bọt nở không?
Keo bọt có thể chặn gió và nước tạm thời nhưng không liên kết lại khối xây và còn che mất vết nứt. Trước khi trám, nên để kỹ sư xem nguyên nhân và quyết định cách xử lý phù hợp cho bức tường đó.
Tường mỏng một hàng gạch nứt xuyên có đáng lo như tường dày không?
Tường mỏng nứt thì gần như luôn xuyên vì chỉ có một lớp gạch, và thường là vách ngăn không chịu lực chính, nên mức lo thường thấp hơn. Tuy vậy vách cao, dài, rung khi đóng cửa thì vẫn nên hỏi kỹ sư về độ ổn định.