VungChac.comVững Chắc
Xây mới cho vững từ đầu

Con kê cốt thép và lớp bê tông bảo vệ: thiếu vài phân, mười năm sau thép rỉ

Lớp bê tông phủ ngoài cốt thép là thứ giữ cho thép khỏi rỉ suốt đời nhà. Vì sao con kê sai làm bê tông bong lộ thép sau mười năm và chủ nhà kiểm tra được gì trước khi đổ.

Close view of a Vietnamese worker hands slipping small grey concrete spacer blocks under a steel rebar mesh on a slab formwork, top down angle, bright overcast light

Cốt thép trong bê tông không rỉ là nhờ lớp bê tông bao quanh nó: lớp này giữ môi trường kiềm, ngăn nước và không khí tới mặt thép. Lớp đó mỏng hơn thiết kế vài phân, hoặc thép nằm sát đáy cốp pha vì thiếu con kê, thì sau mười đến hai mươi năm thép bắt đầu rỉ, nở ra và đẩy bong lớp bê tông bên ngoài.

Đây là kiểu hỏng gặp rất nhiều ở nhà phố, nhà tập thể cũ, ban công tầng trên và nhà ven biển. Nó gần như không lộ ra trong những năm đầu, và cũng gần như chỉ ngăn được ở đúng một thời điểm: trước khi đổ bê tông. Phần dưới giải thích cơ chế, các mức tham khảo, cách nhìn con kê và thép lớp trên, cùng những điều chủ nhà nên chụp ảnh lưu lại.

Lớp bê tông bảo vệ làm gì cho cốt thép

Bê tông mới có tính kiềm mạnh. Trong môi trường kiềm, mặt thép được phủ một lớp màng thụ động rất mỏng, và thép gần như không rỉ dù có hơi ẩm. Theo thời gian, khí trong không khí thấm từ ngoài vào, làm lớp bê tông ngoài cùng mất dần tính kiềm. Quá trình này đi vào trong với tốc độ chậm, tính bằng năm. Khi vùng mất kiềm chạm tới mặt thép, màng bảo vệ mất đi và thép bắt đầu rỉ nếu có ẩm.

Như vậy chiều dày lớp bê tông bảo vệ quyết định thép được an toàn bao nhiêu năm. Lớp dày gấp đôi không chỉ kéo dài thời gian gấp đôi, vì vùng mất kiềm đi chậm dần khi vào sâu. Ngược lại, lớp chỉ bằng một nửa thiết kế có thể làm thép bắt đầu rỉ sớm hơn rất nhiều so với tuổi thọ mong muốn của căn nhà.

Ở nhà ven biển hoặc nơi có muối, muối thấm vào bê tông còn phá màng bảo vệ nhanh hơn, ngay cả khi bê tông còn kiềm. Những chỗ ẩm thường xuyên như ban công, sàn vệ sinh, sàn mái thấm lâu năm cũng là nơi thép rỉ sớm. Ở những vị trí đó, lớp bảo vệ đúng chiều dày và bê tông đặc chắc là hai thứ không thể bớt.

Mức tham khảo hay gặp trong bản vẽ nhà ở

Chiều dày lớp bảo vệ được ghi trong bản vẽ kết cấu, theo tiêu chuẩn về kết cấu bê tông và điều kiện môi trường. Bảng dưới chỉ là mức tham khảo phổ biến cho nhà ở dân dụng để bạn hình dung; con số áp cho nhà bạn là con số trong bản vẽ và do kỹ sư quyết định.

Cấu kiệnMức tham khảo hay gặpGhi chú
Sàn, bản thang trong nhàKhoảng một rưỡi đến hai phânSàn vệ sinh, sàn mái thường cần dày hơn
Dầm, cột trong nhàKhoảng hai rưỡi đến ba phânĐo tới mặt ngoài cốt đai, không phải thép chủ
Móng, dầm móng tiếp xúc đấtDày hơn hẳn phần thân, thường vài phânCó thêm lớp bê tông lót bên dưới
Ban công, sê nô, mặt ngoài nhàThường lớn hơn phần trong nhàChịu mưa nắng, nên kỹ sư hay tăng thêm
Nhà ven biển, nơi có muốiKỹ sư thường tăng thêm và đòi bê tông đặc hơnHỏi rõ khi thiết kế

Điều quan trọng không nằm ở con số chính xác mà ở chỗ thép có nằm đúng vị trí thiết kế hay không. Một tấm lưới thép đặt đúng mà không có con kê sẽ bị dẫm sát đáy cốp pha, lúc đó lớp bảo vệ thực tế chỉ còn vài li.

Con kê đúng và con kê sai nhìn thế nào

Con kê bê tông đúc sẵn hoặc con kê nhựa đúng chiều cao. Đây là loại đúng. Con kê bê tông thường có dây buộc sẵn để cố định vào thép, cùng chất với bê tông xung quanh. Con kê nhựa dùng cho sàn, cột, có kích thước cố định nên dễ đồng đều. Chiều cao con kê phải khớp với chiều dày lớp bảo vệ ghi trong bản vẽ, nên mỗi loại cấu kiện thường dùng một cỡ khác nhau.

Gạch vỡ, đá hộc, mẩu gỗ. Đây là loại sai. Gạch hút nước và yếu, mẩu gỗ mục đi để lại lỗ rỗng, đá hộc to nhỏ không đều làm thép chỗ cao chỗ thấp. Tất cả đều là đường cho nước đi thẳng tới thép.

Mật độ con kê. Con kê phải đủ dày để lưới thép không võng giữa hai điểm kê. Lưới thép võng xuống giữa hai con kê thì chỗ võng vẫn chạm cốp pha. Đứng nhìn ngang một tấm sàn trước khi đổ, thép phải nằm thẳng, không lượn sóng.

Con kê cho thép lớp trên. Thép lớp trên của sàn ở vùng gần dầm cần được nâng bằng chân kê hoặc thép uốn hình ghế. Thiếu chúng, thợ đi lại khi đổ bê tông sẽ dẫm bẹp thép trên xuống sát thép dưới, sàn mất khả năng chịu lực ở vùng gối và dễ nứt mặt trên dọc dầm.

Con kê thành cột, thành dầm. Ngoài đáy, mặt bên của dầm và cột cũng cần con kê để lồng thép không lệch sát một phía cốp pha. Cột lệch thép là nguyên nhân hay gặp của vết bong lộ thép ở một cạnh cột sau nhiều năm.

Trước giờ đổ bê tông: danh sách chủ nhà tự nhìn và chụp

Buổi nghiệm thu cốt thép là của kỹ sư giám sát. Chủ nhà vẫn nên tự đi một vòng với điện thoại, vì những tấm ảnh này là bằng chứng duy nhất về thứ sẽ bị bê tông che vĩnh viễn:

  • Cúi xuống nhìn ngang mặt sàn: lưới thép có cách đều mặt cốp pha không, có đoạn nào nằm sát đáy không.
  • Nhìn loại con kê: có gạch vỡ, mẩu gỗ, đá hộc lẫn vào không.
  • Ở vùng sát dầm, thép lớp trên có chân kê đỡ không, hay đã bị đi lại dẫm xuống.
  • Ở ban công, sê nô: thép chịu lực chính nằm ở lớp trên, có được nâng đúng không. Đây là chỗ thép đặt sai rất nguy hiểm.
  • Ở chân cột: lồng thép có đứng giữa cốp pha không, có con kê bốn phía không.
  • Chụp ảnh có thước dây đặt cạnh ở vài vị trí, kèm ngày giờ, lưu vào một thư mục riêng.

Nếu thấy chỗ nào thép nằm sát cốp pha, đừng tự kê lại hay bảo thợ chèn tạm. Báo kỹ sư giám sát, để kỹ sư yêu cầu sửa và kiểm tra lại trước khi cho đổ.

Thời điểm tốt nhất để đi vòng này là chiều hôm trước ngày đổ, khi thép đã buộc xong và cốp pha đã dựng. Sáng hôm đổ thường quá vội, xe bê tông đã đặt giờ, sửa gì cũng bị coi là làm chậm. Ảnh chụp nên đặt tên theo tầng và vị trí, ví dụ sàn tầng hai góc ban công, để mười năm sau khi cần đối chiếu vẫn tìm được.

Thép lớp trên ở ban công: chỗ không được sai

Ban công, ô văng, sê nô là cấu kiện đua ra ngoài, chỉ có một đầu gắn vào nhà. Khác với sàn bình thường, phần chịu lực chính của chúng nằm ở mặt trên, nên thép chịu lực chính đặt ở lớp trên. Nếu thép này bị dẫm xuống giữa chiều dày bản, khả năng chịu lực của ban công giảm mạnh dù bê tông và thép đều đúng loại.

Đây là một trong những nguyên nhân hay gặp của ban công nứt chân sát tường, võng ra ngoài, hoặc nặng hơn là sập khi có tải lớn như nhiều người đứng hay đặt bồn cây nặng. Hậu quả không lộ ngay mà sau nhiều năm, khi thép rỉ thêm làm phần chịu lực vốn đã thiếu càng thiếu.

Vì vậy với ban công, ngoài con kê đáy còn phải có chân kê đủ chắc để giữ thép trên đúng cao độ, và người đi lại khi đổ bê tông nên đi trên ván kê chứ không giẫm thẳng lên thép. Nếu nhà bạn có ban công đua xa, hãy hỏi riêng kỹ sư về cách giữ thép trên trong lúc đổ. Nếu ban công nhà đang ở có vết nứt chân sát tường kèm võng, tránh đứng lên và mời kỹ sư xem sớm.

Áp vào trường hợp: nhà phố ven biển của chị Mai

Chị Mai xây nhà ba tầng cách bờ biển chừng vài trăm mét. Nhà hàng xóm xây khoảng mười lăm năm đã có vệt rỉ nâu dưới trần ban công và vài mảng bê tông bong lộ thép ở dầm mặt tiền. Chị kể chuyện này với kỹ sư ngay từ buổi đầu, kèm ảnh chụp nhà bên.

Kỹ sư điều chỉnh ba điểm trong thiết kế: tăng lớp bảo vệ cho các cấu kiện mặt ngoài và ban công, yêu cầu mác bê tông và độ đặc chắc cao hơn cho phần ngoài trời, và ghi rõ trong bản vẽ loại con kê được dùng, cấm gạch vỡ, đá, gỗ. Chị Mai đưa yêu cầu cuối vào hợp đồng với nhà thầu, kèm điều khoản rằng trước mỗi lần đổ bê tông sẽ có buổi nghiệm thu cốt thép có ảnh chụp.

Trong buổi nghiệm thu sàn tầng hai, kỹ sư giám sát phát hiện thép lớp trên ở ban công thiếu chân kê, vài chỗ bị dẫm thấp. Đội thợ kê lại và buộc chắc, buổi đổ lùi nửa ngày. Chị Mai giữ lại ảnh chụp trước và sau. Việc nhỏ ấy, nếu bị bỏ qua, chính là kiểu lỗi đã làm ban công nhà bên rỉ thép sau mười lăm năm.

Lỗi hay gặp với con kê và lớp bảo vệ

Những lỗi dưới đây thường lộ ra mười đến hai mươi năm sau, dưới dạng vệt rỉ, bê tông bong mảng và thép lộ:

  • Dùng gạch vỡ, đá, gỗ làm con kê vì "trên công trường có sẵn".
  • Kê thưa, lưới thép võng chạm cốp pha ở giữa.
  • Không có chân kê thép lớp trên, thợ đi lại dẫm bẹp trước khi đổ.
  • Cột không có con kê thành bên, lồng thép lệch sát một mặt.
  • Đầu thép chờ, thép râu nhô ra ngoài không được che, rỉ dần rồi rỉ lan vào trong.
  • Đục bê tông đi dây điện, ống nước cắt vào lớp bảo vệ, có khi chạm tới thép.

Lỗi cuối cùng xảy ra sau khi đã xây xong, thường ở giai đoạn hoàn thiện. Dặn đội điện nước không đục rãnh dọc dầm, cột và không đục sâu vào sàn; đường ống nên đi trong lớp trát hoặc đặt sẵn ống trước khi đổ.

Câu hỏi thường gặp

Lớp bê tông bảo vệ cốt thép sàn dày bao nhiêu là đủ?

Mức tham khảo hay gặp cho sàn trong nhà vào khoảng một rưỡi đến hai phân, nơi ẩm và ngoài trời thường dày hơn. Con số đúng cho nhà bạn là con số trong bản vẽ kết cấu, do kỹ sư quyết định.

Dùng gạch vỡ kê thép có sao không nếu nhà ở trong phố, không gần biển?

Vẫn không nên. Gạch hút nước, yếu và không đều, tạo đường cho ẩm đi tới thép. Con kê đúng loại không đắt và là cách rẻ nhất để giữ thép bền suốt đời nhà.

Làm sao biết thép trong sàn nhà đã xây có đủ lớp bảo vệ không?

Kỹ sư kiểm định có thiết bị dò thép không phá huỷ để đo vị trí và chiều dày lớp bảo vệ. Chủ nhà không nên tự đục thử, vì đục là làm mỏng thêm chính lớp đang cần bảo vệ.

Thấy vệt rỉ màu nâu chảy ra từ trần ban công thì có nguy hiểm không?

Vệt rỉ thường là dấu hiệu thép bên trong đã rỉ. Mức độ phải xem tận nơi; nếu kèm theo bê tông bong mảng, thép lộ, ban công võng hoặc nứt chân sát tường thì tránh đứng lên và mời kỹ sư kết cấu.

Thép lớp trên của sàn bị dẫm bẹp thì ảnh hưởng gì?

Thép trên chịu lực ở vùng gần dầm. Bị dẫm xuống, sàn chịu kém ở vùng đó và dễ nứt mặt trên dọc dầm. Với ban công, thép trên là thép chịu lực chính nên ảnh hưởng còn lớn hơn.

Có nên yêu cầu lớp bảo vệ dày hơn bản vẽ cho chắc không?

Không tự ý. Lớp bảo vệ dày quá làm giảm chiều cao làm việc của tiết diện và có thể sinh nứt mặt. Nếu lo về môi trường ẩm, mặn, hãy bàn với kỹ sư để kỹ sư điều chỉnh trong thiết kế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138