Tường rào nứt dọc cách đều nhau thường là chuyện co giãn của tường dài, ít đáng lo; tường rào nứt ngang, phình hoặc nghiêng thấy bằng mắt thì nguy hiểm hơn nhiều, nhất là khi nó đang giữ đất hoặc vừa qua mưa lớn. Tường rào khác tường nhà ở chỗ nó đứng một mình, không có sàn hay mái giằng phía trên, móng thường nông, nên khi đổ thì đổ cả mảng và hay đổ ra phía lối đi.
Bài này giúp bạn đọc các kiểu nứt trên tường rào, tự đo độ nghiêng bằng dây dọi, nhận ra trường hợp tường rào kiêm tường chắn đất và biết khi nào phải khoanh vùng ngay thay vì theo dõi. Mức nguy hiểm nói trong bài là mức thường gặp; một bức tường cụ thể cần người có chuyên môn xem tận nơi.
Vì sao tường rào hay nứt và đổ hơn tường nhà
Tường nhà được giữ ở đầu bởi sàn, dầm hoặc mái, hai đầu bởi tường vuông góc, nên khó nghiêng. Tường rào thì chỉ được giữ ở chân, dựa vào móng và các trụ dọc tường. Trụ thưa, trụ nhỏ hay móng nông là bức tường gần như một tấm bảng cắm xuống đất, chịu gió đẩy, đất đẩy, nước đẩy mà không có gì níu phía trên.
Tường rào cũng thường được xây với tiêu chuẩn thấp hơn nhà: gạch rẻ, móng nông, không giằng, xây dài hàng chục mét không có khe co giãn. Theo năm tháng, chủ nhà còn xây cao thêm, treo lưới, gắn cổng nặng, trồng cây sát chân. Mỗi thứ một ít, cộng lại thành tải mà bức tường ban đầu không được tính để chịu.
Điểm khác quan trọng nữa: tường rào đứng sát lối đi, ngõ hẻm, nơi trẻ em chơi và người qua lại. Nhiều vụ tai nạn do tường đổ xảy ra sau mưa lớn, khi đất sau tường no nước và móng bị xói. Vì vậy với tường rào, ngưỡng để hành động nên thấp hơn tường trong nhà.
Đọc vết nứt trên tường rào
Bảng đối chiếu các kiểu hay gặp. Mức lo là mức thường thấy, kỹ sư xem tận nơi mới kết luận được.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Mức lo (thường) | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Nứt dọc mảnh, cách nhau khá đều dọc tường dài, tường vẫn thẳng | Co ngót, giãn nở nhiệt do không có khe co giãn | Thấp | Theo dõi; khi sửa nên tạo khe co giãn theo tư vấn |
| Nứt dọc ngay cạnh trụ, tường tách khỏi trụ | Tường không neo vào trụ, trụ và tường co giãn khác nhau | Thấp đến trung bình | Xem tường có nghiêng khỏi trụ không |
| Nứt ngang dọc chân tường hoặc giữa thân, tường phình ra một phía | Đất hoặc nước phía sau đẩy ngang | Cao | Khoanh vùng phía tường có thể đổ, gọi kỹ sư |
| Nứt chéo từ chân lên, một đoạn tường thấp hơn đoạn bên cạnh | Móng một đoạn lún, thường do nước đọng hoặc xói | Trung bình đến cao | Xem rãnh thoát nước, mời kỹ sư |
| Trụ cổng nghiêng, nứt ngang chân trụ | Cổng nặng treo lệch, móng trụ nhỏ | Cao | Ngừng dùng cánh cổng nặng, chống tạm bởi người có chuyên môn |
| Nứt nhiều hướng quanh gốc cây lớn, tường bị đẩy lồi | Rễ cây phát triển dưới móng | Trung bình đến cao | Hỏi kỹ sư trước khi chặt cây, vì chặt cũng làm đất thay đổi |
Mọi dấu hiệu ở hàng thứ ba trở xuống càng đáng lo khi tường cao quá đầu người, giáp lối đi chung, hoặc trời đang vào mùa mưa bão.
Tường rào kiêm tường chắn đất: kiểu đáng lo nhất
Nhận ra như thế nào. Hai bên tường có cao độ đất khác nhau: vườn nhà bên cao hơn ngõ, sân nhà mình cao hơn đất trống phía sau, hay ai đó đã đổ đất san nền sát tường. Bức tường khi ấy không chỉ ngăn ranh giới mà còn đang giữ cả khối đất phía cao.
Vì sao nguy hiểm. Tường rào thường được xây mảnh, không có cốt thép, không có lỗ thoát nước. Khi mưa, đất phía cao no nước, nặng thêm và đẩy mạnh hơn nhiều lần. Bức tường không được thiết kế để giữ đất sẽ phình, nứt ngang rồi đổ, thường vào đúng lúc mưa lớn kéo dài.
Dấu hiệu cảnh báo. Nước rỉ ra từ mạch vữa phía thấp sau mưa, vết nứt ngang ở một phần ba chiều cao tường tính từ chân, tường phình ra phía thấp, đất phía cao lún sụt sát chân tường, rêu và vệt ẩm loang thành mảng.
Việc nên làm. Không cho trẻ em chơi và không đỗ xe phía thấp của bức tường; khơi thông rãnh thoát nước phía cao nếu làm được an toàn; tránh đổ thêm đất, chất thêm vật liệu sát tường phía cao; mời kỹ sư kết cấu đánh giá. Nếu đất phía cao thuộc nhà bên, ghi hiện trạng và trao đổi sớm, đừng chờ đến khi tường đổ.
Tự đo độ nghiêng tường rào bằng dây dọi
Nghiêng là dấu hiệu quan trọng nhất ở tường rào, và có thể đo khá chính xác với dụng cụ tự làm: một sợi dây chắc, một vật nặng buộc ở đầu, một chiếc thước có vạch milimét.
- Chọn ba bốn điểm dọc bức tường, ưu tiên chỗ nứt và chỗ nghi ngờ phình, đánh dấu vị trí bằng sơn hoặc bút để lần sau đo đúng chỗ.
- Giữ đầu dây ở mặt tường sát mép trên, thả vật nặng xuống gần chân tường, chờ dây đứng yên.
- Đo khoảng cách từ dây đến mặt tường ở sát chân; ghi lại cả chiều cao từ điểm giữ dây đến điểm đo.
- Lặp lại ở các điểm khác, so sánh: chỗ nào khoảng cách lớn bất thường là chỗ tường đang nghiêng hoặc phình nhiều nhất.
- Đo lại sau mỗi trận mưa lớn và mỗi tháng một lần, ghi vào cùng một trang.
Con số tuyệt đối có ý nghĩa ít hơn sự thay đổi. Một bức tường nghiêng nhẹ từ lúc xây và đứng yên nhiều năm khác hẳn một bức tường cứ sau mỗi trận mưa lại nghiêng thêm. Thấy số đo tăng dần, đặc biệt sau mưa, hãy gọi kỹ sư ngay, không chờ lần đo sau.
Dấu hiệu phải khoanh vùng ngay, không chờ theo dõi
Gặp một trong các dấu hiệu dưới đây, việc trước tiên là giữ người tránh xa, sau đó mới tính đến chuyện nguyên nhân:
- Tường nghiêng thấy rõ bằng mắt, hoặc nghiêng thêm rõ rệt sau một trận mưa.
- Vết nứt ngang mở rộng, có gạch lỏng, vữa rơi khi chạm nhẹ.
- Đất ở chân tường phía thấp bị xói hở móng, hoặc phía cao sụt thành hố.
- Tiếng răng rắc, tiếng gạch cọ nhau phát ra từ bức tường.
- Trụ cổng nghiêng đến mức cánh cổng cọ đất hoặc không đóng được.
Khoảng cách an toàn tham khảo là ít nhất bằng chiều cao bức tường về phía nó có thể đổ, xa hơn càng tốt; kỹ sư sẽ quyết định cụ thể. Căng dây hoặc đặt vật cản để người qua đường biết. Gọi kỹ sư kết cấu đến xem, và nếu tường giáp ngõ, đường đi chung hoặc có nguy cơ đổ vào nhà bên, báo UBND cấp xã để khoanh vùng. Đừng tự chống bằng cây gỗ hay đẩy tường cho thẳng lại: việc chống đỡ tạm cần người có chuyên môn tính hướng đổ.
Tình huống giả định: bức tường rào giáp hẻm nhà ông Bảy
Nhà ông Bảy có bức tường rào gạch cao gần hai mét, dài hơn hai chục mét chạy dọc con hẻm. Phía trong tường là vườn của gia đình, mấy năm trước được đổ thêm đất cao lên gần nửa mét để chống ngập. Tường có vài vết nứt dọc cách đều từ lâu, ông không để ý.
Sau đợt mưa lớn kéo dài ba ngày, ông thấy đoạn giữa tường có một vết nứt ngang ở độ cao đầu gối, nước rỉ ra từ mạch vữa phía hẻm, và khi thả dây dọi thì đoạn đó phình ra phía hẻm rõ hơn hai đầu. Đây chính là kiểu tường rào kiêm tường chắn đất mà không ai tính khi đổ đất lên vườn.
Ông Bảy căng dây chắn đoạn hẻm sát tường, nhờ tổ dân phố báo các nhà trong hẻm và báo UBND phường, gọi kỹ sư đến xem ngay hôm sau. Ông cũng không cho xúc thêm đất vào vườn, và khơi rãnh thoát nước phía trong cho nước khỏi đọng sát tường. Những vết nứt dọc cũ, hoá ra, là chuyện nhỏ nhất trong bức tranh này.
Lỗi hay gặp với tường rào cũ và câu nên hỏi kỹ sư
Xây cao thêm lên tường cũ. Thêm vài hàng gạch hay khung sắt lên một bức tường móng nông làm tăng lực gió và lực lật, trong khi chân tường vẫn như cũ.
Đổ đất san vườn sát tường. Biến tường rào thành tường chắn đất mà không ai thiết kế. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất của những bức tường đổ sau mưa.
Treo cổng nặng hoặc lưới che lớn lên trụ nhỏ. Cánh cổng sắt nặng và lưới chắn gió làm trụ chịu lực uốn mỗi ngày, lâu dần trụ nghiêng và nứt chân.
Tự chống bằng cây gỗ. Một cây chống đặt sai góc, chân chống đặt trên đất mềm có thể không giữ được gì, lại tạo cảm giác an toàn giả cho người đi qua.
Câu nên hỏi kỹ sư. Tường này có đang giữ đất không và có được thiết kế cho việc đó không? Móng và trụ còn đủ cho chiều cao hiện tại không? Cần làm gì trước mùa mưa bão: thoát nước, hạ chiều cao, chống đỡ, hay xây lại? Khu vực nào nên tránh trong thời gian chờ?
Áp vào bức tường rào nhà bạn: năm câu tự hỏi
Trước mùa mưa bão, dành mười phút đi dọc tường rào và tự trả lời năm câu dưới đây. Có từ hai câu trả lời “có” trở lên, nên mời kỹ sư xem trước khi mưa đến:
- Đất hai bên tường có chênh nhau từ một gang tay trở lên không?
- Tường có cao quá đầu người mà trụ thưa, trụ nhỏ không?
- Đã từng xây cao thêm, gắn khung sắt, lưới hoặc cổng nặng lên tường không?
- Có cây lớn, rãnh nước hay chỗ đọng nước sát chân tường không?
- Tường giáp lối đi chung, sân chơi trẻ em, chỗ đỗ xe không?
Câu trả lời cuối cùng không làm tường yếu đi, nhưng quyết định hậu quả nếu nó đổ. Một bức tường giáp ngõ đông người xứng đáng được xem sớm hơn một bức tường giữa hai mảnh vườn. Ghi câu trả lời kèm ảnh vào cùng trang với các số đo dây dọi.
Câu hỏi thường gặp
Tường rào bị nứt dọc có nguy hiểm không?
Vết nứt dọc mảnh, cách đều nhau trên một bức tường dài mà vẫn thẳng thường do co giãn nhiệt và co ngót, ít nguy hiểm. Cần lo khi kèm nghiêng, phình, nứt ngang, hoặc khi một đoạn tường thấp hơn đoạn bên cạnh.
Tường rào nghiêng bao nhiêu thì phải xử lý?
Không có một con số áp cho mọi bức tường. Nghiêng thấy rõ bằng mắt, hoặc nghiêng thêm sau mỗi trận mưa, là lúc phải gọi kỹ sư và khoanh vùng. Kỹ sư sẽ xét chiều cao, móng, đất phía sau để quyết định.
Vì sao tường rào hay đổ sau mưa lớn?
Sau mưa, đất phía sau tường no nước nên nặng hơn và đẩy mạnh hơn, đất dưới móng mềm hoặc bị xói, còn tường rào thường mảnh và móng nông. Tường kiêm giữ đất mà không có lỗ thoát nước là loại dễ đổ nhất.
Đất vườn nhà bên cao hơn đè lên tường rào nhà mình thì làm gì?
Ghi hiện trạng có ngày, đo độ nghiêng, mời kỹ sư đánh giá tường có đang giữ đất vượt sức không. Trao đổi sớm với nhà bên về thoát nước và tải đất. Nếu có nguy cơ đổ ra lối đi chung, báo UBND cấp xã để khoanh vùng.
Trụ cổng bị nghiêng có tự kéo thẳng lại được không?
Không nên tự kéo, đẩy hay chống trụ cổng đang nghiêng, vì trụ có thể gãy hoặc đổ bất ngờ. Nên ngừng dùng cánh cổng nặng, tránh đứng dưới trụ, và mời người có chuyên môn đánh giá móng trụ và cách xử lý.
Có nên chặt cây lớn đang làm nứt tường rào không?
Nên hỏi kỹ sư trước khi chặt. Rễ cây có thể đang đẩy móng, nhưng chặt cây đột ngột cũng làm đất quanh rễ thay đổi độ ẩm và co ngót hoặc trương nở. Thời điểm và cách xử lý gốc cây nên được tính cùng phương án sửa tường.