VungChac.comVững Chắc
Xây mới cho vững từ đầu

Mạch ngừng bê tông khi phải đổ dở: dừng ở đâu là đúng, dừng sai thì nứt thấm ra sao

Mưa to, máy bơm hỏng, xe trễ khiến buổi đổ sàn phải dừng giữa chừng. Mạch ngừng đặt ở đâu thì an toàn, xử lý trước khi đổ tiếp thế nào và dấu hiệu mạch ngừng làm ẩu.

A straight cold joint line crosses a half finished concrete slab under a grey rain sky, a worker covering the wet edge with a plastic tarp, high angle from scaffolding

Mạch ngừng là đường nối giữa phần bê tông đã đổ và phần đổ sau. Nó là chỗ yếu và dễ thấm hơn phần bê tông liền khối, nên phải đặt ở vị trí kết cấu ít chịu lực cắt, thường do kỹ sư định trước, và phải được làm sạch, tạo nhám, giữ ẩm trước khi đổ tiếp. Mạch ngừng đặt bừa ngay sát dầm hay sát cột, hoặc đổ tiếp lên một mặt bê tông bám bụi, là nguồn của vết nứt thẳng và vệt thấm chạy thành đường trên trần.

Với nhà ở, mạch ngừng hay xuất hiện ngoài kế hoạch: trời đổ mưa to, máy bơm hỏng, xe bê tông kẹt đường. Bài này giúp chủ nhà hiểu nguyên lý chọn chỗ dừng, những việc nên chuẩn bị để hạn chế phải dừng, cách xử lý trước khi đổ tiếp, và cách đọc những dấu hiệu mạch ngừng làm ẩu ở nhà đã xây.

Vì sao mạch ngừng là chỗ yếu

Bê tông đổ liên tục thì phần mới trộn lẫn với phần vừa đổ, khi đông cứng thành một khối. Khi phải dừng đủ lâu để phần đã đổ bắt đầu đông kết, phần đổ sau không còn hoà vào được nữa. Hai khối chỉ dính với nhau qua bề mặt tiếp xúc. Bề mặt ấy nếu có lớp vữa mỏng nổi lên, bụi, rác, nước đọng thì độ dính càng kém.

Kết quả là ở mạch ngừng, khả năng chịu lực cắt và chống thấm kém hơn phần liền khối. Nếu mạch ngừng nằm ở chỗ kết cấu chịu lực cắt lớn, như sát gối dầm hay sát cột, nó có thể trở thành vết nứt thật. Nếu nằm ở sàn mái, sàn vệ sinh, bể nước, nó là đường cho nước đi xuyên qua.

Mạch ngừng không phải lúc nào cũng là lỗi. Với công trình lớn, mạch ngừng được thiết kế sẵn như một phần của kế hoạch đổ. Với nhà ở, sàn thường đổ một lần trong ngày, nên mạch ngừng hay xuất hiện ngoài dự tính. Điều đáng lo không phải là có mạch ngừng, mà là mạch ngừng đặt sai chỗ và xử lý sơ sài.

Dừng ở đâu: nguyên tắc chung mà kỹ sư hay dùng

Vị trí mạch ngừng cụ thể do kỹ sư giám sát quyết định tại chỗ, theo bản vẽ và hướng đổ. Bảng dưới là các nguyên tắc chung để bạn hiểu vì sao kỹ sư chọn chỗ này mà không chọn chỗ kia.

Cấu kiệnThường dừng ở đâuTránh dừng ở đâu
CộtỞ mặt trên của móng hoặc sàn, và ngay dưới đáy dầmGiữa thân cột
DầmVùng giữa nhịp, nơi lực cắt nhỏSát cột, sát gối, chỗ có dầm khác gác vào
SànVùng giữa nhịp, song song với cạnh ngắn hoặc theo chỉ địnhSát dầm, quanh lỗ sàn, chỗ đặt bồn nước, tường nặng
Ban công, ô văngKhông nên dừng giữa chừngMọi vị trí, nhất là chân ban công sát tường
Sàn mái, sàn vệ sinh, bể nướcHạn chế tối đa; nếu buộc dừng thì cần chi tiết chống thấm riêngChỗ nước đọng, quanh ống xuyên sàn

Mạch ngừng nên là đường thẳng, vuông góc với chiều chịu lực, được chặn bằng ván hoặc lưới thép chứ không để bê tông chảy thành mái dốc tự nhiên. Mạch ngừng dốc thoai thoải là dấu hiệu dừng vội, không có kế hoạch.

Chuẩn bị trước để khỏi phải dừng bất ngờ

Cách tốt nhất để có mạch ngừng đúng là không phải dừng giữa chừng. Phần lớn các lần dừng ngoài ý muốn ở nhà phố có thể tránh bằng chuẩn bị từ hôm trước:

  • Xem dự báo thời tiết vài ngày, tránh ngày có khả năng mưa giông buổi chiều; chuẩn bị bạt che đủ cho cả mặt sàn.
  • Tính đủ khối lượng bê tông, đặt dư một ít, thống nhất với trạm trộn khoảng cách giữa các xe.
  • Hỏi đội bơm có máy dự phòng hay phương án thay thế khi máy hỏng.
  • Đổ vào giờ ít kẹt xe, đặc biệt với hẻm nhỏ, đường đông.
  • Đủ người đầm, san, và đủ đầm dùi dự phòng.
  • Thống nhất trước với kỹ sư: nếu buộc phải dừng thì dừng ở đâu, chặn bằng gì.

Câu cuối là câu quan trọng nhất. Khi kỹ sư đã đánh dấu trước vị trí dừng dự phòng trên mặt sàn, nếu trời mưa bất ngờ, đội thợ biết ngay phải đổ cho tới đâu và chặn ở đâu, thay vì dừng ở bất cứ chỗ nào bê tông đang chảy tới.

Trước khi đổ tiếp: các bước xử lý mạch ngừng

Việc xử lý thuộc về đội thi công dưới sự chỉ đạo của kỹ sư. Chủ nhà nên biết thứ tự để nhìn xem có được làm hay không:

  1. Làm nhám bề mặt bê tông cũ. Đục bỏ lớp vữa mỏng nổi trên mặt và phần bê tông xốp ở mép, để lộ đá bên trong.
  2. Làm sạch. Thổi hoặc rửa sạch bụi, mạt đục, rác, lá cây rơi vào.
  3. Giữ ẩm. Tưới ướt mặt mạch ngừng trước khi đổ để bê tông cũ không hút nước của bê tông mới, nhưng không để nước đọng thành vũng.
  4. Tạo lớp liên kết. Thường quét một lớp vữa xi măng hoặc vật liệu liên kết theo chỉ định của kỹ sư ngay trước khi đổ.
  5. Với chỗ cần kín nước. Sàn mái, bể nước, tầng hầm có thể cần băng cản nước đặt tại mạch ngừng; việc này phải chuẩn bị từ lần đổ trước.
  6. Đầm kỹ vùng sát mạch. Bê tông mới phải được đầm ép sát vào mặt cũ, không để rỗ dọc đường nối.

Nếu thấy đội thợ đổ tiếp thẳng lên mặt bê tông cũ còn bụi, còn lá, không đục, không tưới, hãy hỏi kỹ sư giám sát trước khi xe bê tông tới. Đây là việc chỉ mất một hai giờ nhưng quyết định mạch ngừng có thấm hay không suốt đời nhà.

Dấu hiệu mạch ngừng làm ẩu ở nhà đã xây

Ở nhà đang ở, mạch ngừng thường lộ ra qua các dấu hiệu dưới đây. Đánh giá mức lo trong bảng là đánh giá chung, chưa thay được một lần kỹ sư tới nhìn tận mắt.

Dấu hiệuThường doMức loViệc nên làm
Vệt thấm chạy thành đường thẳng trên trần, thẳng hàng như kẻMạch ngừng sàn mái, sàn vệ sinh không xử lý kínThấp đến vừa về kết cấu, phiền về sử dụngXử lý chống thấm từ mặt trên; theo dõi vệt rỉ
Vết nứt thẳng xuyên sàn, không theo hướng chịu lực thường thấyMạch ngừng bị táchVừaĐánh dấu, theo dõi, báo kỹ sư
Đường rỗ, hở đá chạy ngang chân cộtMạch ngừng chân cột không làm sạch, vữa không lấpVừa đến cao tuỳ độ sâuMời kỹ sư đánh giá trước khi trát che
Nứt sát gối dầm kèm võngMạch ngừng đặt sát gối hoặc thiếu thépCaoKhông chất tải, gọi kỹ sư sớm
Vệt rỉ nâu chảy ra từ đường nứt thẳngNước đi qua mạch ngừng làm thép rỉVừa, tăng theo thời gianKỹ sư đánh giá mức rỉ thép

Đừng trát che các đường rỗ hay vết nứt thẳng trước khi có kỹ sư xem. Trát che làm mất dấu vết, lần sau khi vấn đề nặng hơn sẽ khó biết bắt đầu từ đâu.

Câu hỏi cho kỹ sư trong buổi họp trước ngày đổ

Buổi họp ngắn chiều hôm trước ngày đổ là lúc tốt nhất để thống nhất chuyện mạch ngừng. Những câu sau giúp mọi người cùng biết phải làm gì nếu có sự cố:

  • Nếu buộc phải dừng, vị trí dừng dự phòng là ở đâu, đã đánh dấu trên mặt sàn chưa?
  • Chặn mạch ngừng bằng vật liệu gì, đã chuẩn bị sẵn ở công trường chưa?
  • Sàn này có chỗ nào tuyệt đối không được dừng, như ban công, vùng quanh lỗ cầu thang?
  • Ai là người có quyền quyết định dừng: kỹ sư giám sát hay trưởng nhóm thợ?
  • Nếu dừng, bao lâu thì đổ tiếp được, và trước khi đổ tiếp cần làm những gì?
  • Có cần chuẩn bị băng cản nước cho sàn mái hay sàn vệ sinh không?

Ghi câu trả lời vào sổ công trường hoặc nhắn vào nhóm chung của công trình. Khi trời đổ mưa lúc bốn giờ chiều, không ai còn đủ bình tĩnh để bàn lại từ đầu; mọi người chỉ cần làm theo điều đã thống nhất.

Áp vào trường hợp: sàn tầng ba nhà chị Ngọc gặp mưa giông

Nhà chị Ngọc đổ sàn tầng ba vào một buổi chiều tháng sáu. Đổ được hơn một nửa thì trời mưa giông. Nhờ buổi họp hôm trước, kỹ sư đã đánh dấu sẵn một vị trí dừng dự phòng ở vùng giữa nhịp, song song cạnh ngắn, cách xa dầm. Đội thợ đổ tới đúng đường đó, chặn bằng lưới thép và ván, phủ bạt kín cả phần đã đổ.

Hai ngày sau, đội thợ chuẩn bị đổ phần còn lại. Chị Ngọc ghé xem: mặt mạch ngừng được đục bỏ lớp vữa nổi, lộ đá, thổi sạch, tưới ẩm. Kỹ sư kiểm tra rồi cho quét lớp liên kết và đổ tiếp, đầm kỹ dọc đường nối. Phần còn lại cũng được lấy mẫu như lần trước.

Sau khi hoàn thiện, đường mạch ngừng nằm dưới lớp gạch, không ai nhìn thấy. Ba năm sau trần tầng hai không có vệt thấm nào. Chị Ngọc vẫn giữ ảnh chụp vị trí mạch ngừng, để nếu sau này có khoan, cắt sàn đi ống hay sửa chữa, người làm biết đường nối nằm ở đâu và tránh.

Lỗi hay gặp với mạch ngừng ở nhà ở

Những lỗi dưới đây thường gặp ở các nhà có vệt thấm thẳng hoặc vết nứt lạ trên sàn:

  • Dừng ở bất cứ chỗ nào bê tông đang chảy tới, để bê tông tự tạo mái dốc thoai thoải.
  • Dừng sát dầm hoặc ngay chân ban công vì đó là chỗ "gọn" để chặn.
  • Đổ tiếp lên mặt bê tông cũ chưa đục nhám, còn lớp vữa nổi, bụi và lá.
  • Tưới quá nhiều, để nước đọng thành vũng trên mạch ngừng rồi đổ bê tông mới lên.
  • Không ghi lại vị trí mạch ngừng, sau này khoan cắt sàn trúng ngay đường nối.
  • Thấy vệt thấm thẳng trên trần thì chỉ sơn chống thấm mặt dưới, nước vẫn đi từ trên xuống.

Lỗi cuối rất hay gặp vì xử lý mặt dưới dễ và rẻ hơn. Nhưng nước thấm qua mạch ngừng đi từ mặt trên, nên chặn ở mặt dưới chỉ đẩy nước sang chỗ khác và để thép sàn tiếp tục ẩm.

Câu hỏi thường gặp

Đổ bê tông sàn bị dừng giữa chừng có sao không?

Không nhất thiết nguy hiểm nếu chỗ dừng nằm ở vị trí kỹ sư chấp nhận và mạch ngừng được xử lý đúng trước khi đổ tiếp. Điều đáng lo là dừng sát dầm, sát cột hoặc đổ tiếp lên mặt bê tông bẩn.

Dừng bao lâu thì phải coi là mạch ngừng?

Khi phần bê tông đã đổ bắt đầu đông kết thì phần đổ sau không còn hoà vào được, lúc đó phải xử lý như mạch ngừng. Thời gian này tuỳ thời tiết và loại xi măng, kỹ sư giám sát sẽ quyết định.

Đang đổ sàn thì mưa to phải làm gì?

Nếu đã có vị trí dừng dự phòng thì đổ tới đó, chặn và phủ bạt toàn bộ phần đã đổ. Không đổ tiếp dưới mưa to vì nước làm loãng bê tông và cuốn trôi lớp mặt. Mọi quyết định để kỹ sư giám sát đưa ra.

Trần nhà có vệt thấm thẳng như kẻ thước là do đâu?

Thường là nước đi qua mạch ngừng hoặc khe nứt thẳng ở sàn trên. Cần tìm nguồn nước từ mặt trên và mời kỹ sư xem nếu có kèm vệt rỉ hoặc nứt lan rộng.

Cột đổ hai lần có yếu hơn cột đổ một lần không?

Cột thường có mạch ngừng ở chân và dưới đáy dầm theo đúng kỹ thuật. Điều cần tránh là mạch ngừng giữa thân cột và mạch ngừng không được làm sạch, tạo đường rỗ chạy ngang cột.

Có nên dùng băng cản nước cho mạch ngừng sàn mái nhà ở không?

Với sàn mái, bể nước, tầng hầm, kỹ sư có thể yêu cầu băng cản nước nếu có mạch ngừng. Việc này phải chuẩn bị trước khi đổ đợt đầu; hỏi kỹ sư khi lập kế hoạch đổ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138